Saban ayınıñ 3-de Ukraina çetel işler Nazirligi ve Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ve Aqyar şeeriniñ işğal etilüvine qarşılıq kösterüv Künü munasebetinen ”Qırımnı işğalden azat etüvge dair devlet siyasetiniñ vaziyeti ve imkânları” mevzusında panel munaqaşanı keçirdiler.
Munaqaşa iştirakçileri:
- Emine Caparova, Ukraina çetel işler naziriniñ birinci muavini
- Anton Korınevıç, Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Daimiy Temsilcisi
- İgor Yaremenko, Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Ukraina naziriniñ muavini
- Rustem Umerov, Ukraina halq deputatı, ”Qırım platforması” firqalarara deputatlar birliginiñ ortaq reisi
- İgor Ponoçovnıy, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturasınıñ reberi
- Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi
- Mariya Tomak, İnsan aqları içün media teşebbüsiniñ yöneticisi
- Alim Aliyev, Ukraina institutınıñ baş müdir muavini.
Bundan ğayrı, munaqaşağa Ukrainadaki çetel diplomatik missiyalarınıñ vekilleri de qoşuldı.
Esas munaqaşalardan biri ”Qırım platforması”, Rusiye istilâsi ve Ukrainanıñ bir qısımı vaqtınca işğal etilgeni sebebinden Ukraina ile bütün dünya ögünde turğan çağıruvlarğa bağışlanğan edi.
”Qırımnı işğalden azat etüvge dair munaqaşalarnı halqara seviyedeki strategik dialog seviyesine kötermek maqsadınen Ukraina ”Qırım platformasını” yarata. Böyleliknen em halqara cemiyetniñ ğayretleri ve resursları, em de ükümetlerara, parlamentlerara ve ekspertler seviyelerindeki ğayretler birleştirile bile” , – dep qayd etti Emine Caparova.
Onıñ aytqanına köre, Qırım platforması 5 ameliy yönelişte çalışacaq: Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesini tanımamazlıq siyaseti, Rusiyege qarşı halqara sanktsiyalarnı kenişletüv ve quvetleştirüv, halqara havfsızlıq, insan aqları ve işğalniñ iqtisadiyatqa ve tabiatqa tesiri.
Emine Caparova qayd etti ki, halqara ortaqlarımıznen işbu yönelişlerde çalışqan Ukraina Qırımnı işğalden azat etüv yolunda ileriley bile: ”Qırımnı Rusiye işğalinden azat etüv – yalıñız adalet meselesi degildir. Bu ise dünyada istiqrarnıñ ğayrıdan tiklenmesine ve insanlıqnıñ inkişaf etme temelini teşkil etken umumiy qıymetlerniñ qorçalanmasına hızmet etecek esas vastalardan biridir.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıçnıñ qayd etkenine köre, ”2021 senesi kiçik aynıñ 26-da Ukraina Prezidenti tarafından imzalanğan ”Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınıñ işğalden azat etilüvi ile ğayrıdan integrasiya etilüvini maqsat etip qoyğan ayrı tedbirler aqqında” ferman halqara ortaqlarımızğa Qırımnı işğalden azat etüvni maqsat etip qoyğan ğayretler Ukrainanıñ içki devlet siyasetiniñ esas vazifelerinden biri olğanını köstergen küçlü işarettir. İşbu Ferman ile Prezident Qırım Platformasınıñ birinci sammitiniñ keçirilmesi içün Teşkiliy komitetni yarattı, Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muntar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüvge dair devlet strategiyasınıñ ve Qırımtatar tilini inkişaf etüv strategiyasınıñ leyhasını azırlamağa avale etti”.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi içün muayyen adımlarnı ve vastalarnı amelge keçirecek bir meydançıq sıfatındaki Qırım platformasınıñ teşkil etilüvi teşebbüsine qol tuttı.
”Qırımnıñ işğalden azat etilüvinden evel Qırımnı Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olaraq belgilegen, tamır qırımtatar halqınıñ saqlanmasını ve inkişaf etmesini kefil etken mütenasip Ukraina qanunları qabul etilmeli”, – dep qayd etti Meclis reisi.
Ukraina halq deputatı Rustem Umerov devletimizniñ qanun yaratıcılğı saasında işğalniñ aqibetlerini aşmaq maqsat etip qoyğan yönelişindeki vaziyetni tarif etti ve Qırım platforması Ukraina topraq bütünliginiñ ve egemenliginiñ ğayrıdan tiklenmesine hızmet etken ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesine halqara qol tutuv, Qaradeñiz regionında havfsızlıq, insan aqlarını qorçalav ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını temin etüv kibi bir sıra vazifelerni içergen bir vasta olğanını qayd etti.
İşğalden azat etüvge dair devlet siyasetini inkişaf ettirüv ceryanına cemaat sektorınıñ de davet etilmesi pek müim olğanını İnsan aqları içün media teşebbüsiniñ yöneticisi Mariya Tomak qayd etken edi. Onıñ fikirince, RF yalancı haberler vastasınen çetelde Qırım mevzuatına dair cemiyet içindeki fikirlerge tesir ete. Bu sebepten Qırım platforması çerçivesinde cemiyet, ekspertler, alimler, matbuat vastalarınıñ hadimleri ile çalışmaq, olarnı umumiy leyhalarğa celp etmek kerekmiz ve bu vazifeni ilk nevbette ukrain grajdan sektorı becermeli.
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Ukraina naziriniñ muavini İgor Yaremenko devlet ğayretlerine qıymet keser eken, devletimiz Rusiye tarafından üzülgen bağlar yerine daa ziyade bağ qurmaq ve al-azırda mevcüt olğan bağlarnı quvetleştirmek kerek olğanını qayd etti. Böyle vaziyet yekâne strategiya içinde akimiyet organlarından bir çoq uyğunlaştırılğan areketlerniñ yapılmasını talap etmekte.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturasınıñ reberi İgor Ponoçovnıynıñ aytqanına köre, Qırım MC prokuraturası keçici devirdeki adaletniñ müim şartlarına riayet etip, işğal etilgen yarımadada işlengen cinayetler içün cezanıñ qaçınılmaz olmasını temin ete.
”Bizim içün cenk cinayetlerine, insaniyetlikke qarşı ciyanetlerine ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa kiriş/çıqış tertibiniñ bozuluvına dair kriminal davalarınıñ taqip etilmesi esnasında halqara-uquqiy işbirlikniñ qurulması müimdir. Böyleliknen ukrain yarımadasınıñ işğal etilmesini qanunlaştırmağa tırışqan RF-nıñ ıntıluvlarına da qarşılıq kösterilecektir”, – dep qayd etti İgor Ponoçovnıy.
Ukraina institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev Ukraina institutınıñ Qırım yönelişindeki faaliyeti aqqında ikâye etti: ”Vaqtınca işğal etilgen Qırım mevzusını kötermege tırışamız, ukrain yarımadası içün em Qırımda, em Ukrainanıñ qıtaiy qısımında, em de çetelde toqtamayıp küreşken vatandaşlarımıznıñ seslerini quvetleştiremiz. Bu faaliyetni medeniy diplomatiya leyhaları vastasınen kerçekleştirip, sanat, cemaat ve haber kampaniyalarını azırlaymız. Bu leyhalar Qırım platformasını quvetleştirecekler”.
İnsan aqları boyunca Ukraina-Helsinki birliginiñ ”İnsan aqları amelde” leyhası vastasınen tedbirniñ keçirilüvine qol tutqan USAİD Ukraine ABD halqara inkişaf boyunca agentligine öz minnetdarlığımıznı bildiremiz.