Ukraina içün barışıq mevzulı yüksek derece sammiti

Barışıq temelleri aqqında ortaq kommünike

İsviçre, 15–16 iyün 2024 senesi

Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı devam etken cenki insanlarğa çekiştirmeler ve yıqıntılar ketirmege, em de dünya içün global aqibetleri olacaq telükeler ve buhranlar yaratmağa devam ete. 2024 senesi 15-16 iyün künleri Ukraina içün bütünumum, adaletli ve sebatlı barışıq yolları belgilemek içün yüksek derece dialognı quvetleştirmek içün İsviçrede toplaştıq. Biz nevbetteki kere BM Baş Assambleyasınıñ 02.03.2022 s. çıqarılğan A/RES/ES-11/1 ve 23.02.2023 s. çıqarılğan A/RES/ES-11/6 beyannamelerini qayd etemiz ve halqara uquqnıñ, şu cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtı beyannamesiniñ riayet etilmesine sadıqlığımıznı bildiremiz.

Bu Sammit, Ukraina barışıq formulası ve halqara uquqqa, şu cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtı beyannamesine riayet etken başqa barışıq teklifler esasında evelki munaqaşalarnıñ temelinde quruldı.

Bizler İsviçreniñ musafirperverligini ve Yüksek derece Sammitini keçirme teşebbüsininen halqara barışıqqa ve telükesizlikke sadıqlığı teren şekilde taqdir etemiz.

Halqara uquq, şu cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtı beyannamesi temelinde bütünumum, adaletli ve sebatlı barışıq yolları hususında semereli, etraflı ve konstruktiv fikirler deñişüvi oldı. Hususan, bizler er angi bir devletniñ topraq bütünligine ya da siyasiy mustaqilligine qarşı qullanılğan quvet ve telükeler yaratmama, episi devletlerniñ, şu cümleden Ukrainanıñ suvereniteti, mustaqilligi ve halqara seviyede belgilengen sıñırları ve territorial suvları sıñırları çerçivesinde topraq bütünligi printsiplerine ve bütün davalarnıñ halqara uquqqa köre, barışıq şekilde çezilmesine sadıqlığımıznı tasdıqlaymız.

Bundan ğayrı, aşağıdaki hususlarğa dair ortaq baqışlarımız bar:

1. Birinciden, özek energiyasınıñ ve özek tertibatınıñ er türlü qullanılması telükesiz, imaye etilgen, yahşı qorulğan olmalı ve etraftaki müitke zarar ketirmemeli. Ukrain atom elektrostantsiyaları ve tertibat, hususan Zaporijja atom elektrostantsiyası, Ukrainanıñ nezareti ve MAGATE printsiplerine köre, onıñ kontroli altında telükesiz ve qorçalanğan şekilde çalışmalı.
   Ukrainadaki cenk kontekstinde er angi özek sila telükesi ve onıñ qullanılması qabul etilmez.
   
2. Ekinciden, global erzaq telükesizligi toqtamağan istisal ve azıq mallarınıñ teslimatına bağlıdır. Bu munasebet ile, serbest, tolu ve telükesiz ticariy gemicilik, Qara ve Azaq deñizlerinde deñiz limanlarına irişüv pek müimdir. Limanlarda ve yol boyu ticariy gemilerge, arbiyolmağa limanlarğa ve atta arbiyolmağan liman astyapısına yapılğan ücümlar qabul etilmez.
   Erzaq telükeziligi iç bir şekilde silâ olaraq qullanılamaz. Ukraina çiftçilik malları telükesiz ve serbest şekilde maraqlanğan üçünci memleketlerge teslim etilmelidir.
   
3. Üçünciden, episi arbiy mabüsler deñişüv vastasınen azat etilmelidir. Sürgün etilgen ve qanunsız çıqarılğan ukrain balalarrı ve başqa qanunsız tutulğan ukrain şahıslar Ukrainağa qaytarılmalıdır.

Barışıq temin etilmesi içün episi taraflar arasında meraq ve dialog talap etkenini tüşünemiz. Onıñ içün bizler kelecekte episi taraflarnıñ daa çoq iştiragınen yuqarda belgilengen saalarda muayyen tedbirler almağa qarar berdik.

Birleşken Milletler Teşkilâtı beyannamesi, şu cümleden episi devletlerniñ topraq bütünligine ve suverenitetine sayğı printsipleri, Ukrainada bütünumum, adaletli ve sebatlı barışıq temin etilmesi içün temel olacaqtır.