Bu afta olıp keçken esas vaqialar:

▶ İyülniñ 26-nda gece Ukraina Silâlı Quvetlerniñ Arbiy-Deñiz bölükleri Qırımnıñ Saq şeerinde bulunğan arbiy uçaq alanına ücüm ettiler. Ücüm neticesinde yanğın çıqtı ve patlamalar oldı. Arbiy uçaq alanına yapılğan uruşlar neticesinde duşmannıñ radar stantsiyası yoq etildi ve Saq rayonındaki Temeş köyüne 5 km uzaqlıqta yerleşken rus ava mudafaası harap etildi.

▶ 23 iyül gecesi Ukraina Silâlı Quvetleriniñ Arbiy-Deñiz bölükleri Mudafaa Quvetleriniñ diger bölüklerinen beraber “Kavkaz” limanında “Slavânin” rusiye paromına zarar ketirdiler. “Kavkaz” limanı Keriçten 15 kilometr uzaqlıqta yerleşken ve Kerç boğazından parom hızmeti vastasınen rusiye federatsiyasını Qırımnen bağlay. İşğalciler bu paromnı arbiy maqsatlar içün demiryol vagonlarını, naqliyat ve konteynerlerni taşuv içün qullana ediler.

İşğal cinayetleri:

▶ İyülniñ 29-na qadar Qırımda 217 insan işğalciler tarafından qanunsız şekilde mahküm etildi, olar arasında 132 qırımtatarı. Umumiy miqdardan mahküm etilgenler arasında 39 kişi tevqif (28 – qırımtatarı), 149 ise apis etildi (olardan 97 qırımtatarı), 28 kişi – statussız (olardan 6 qırımtatarı). 

▶ İyülniñ soñuna qadar Qırımda işğalci “makemelerde” rusiye federatsiyası Memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ sözde “rus ordusını itibardan tüşürüv” maddesine köre protokol tizilgen 913 vaqia qayd etildi. 811 vaqiada cöreme belgilendi ya da daa ağır uydurılğan “cinayetler” aqqında qarar çıqarıldı. Olardan 337 protokol (42%) qadınlarğa qarşı, 473 (58%) ise erkeklerge qarşı çıqarıldı.

▶ İşğalci mahkeme Noman Çelebicihan adına qırımtatar batalyonınıñ azasını qanunsız şekilde 3,5 yılğa mahküm etti. İddalarğa köre, bu adam “nariye silâsınen donatılğan ve Qırım sıñırındaki keçiş noqtalarında şahıslarnıñ ve naqliyatnıñ teşkerüvlerini keçirgen, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ obyektlerini qorçalağan”. Batalyon – 2016 senesiniñ başında işğal etilgen Qırımnen memuriy sıñırda qamaçav vaqtında meydanğa kelgen ve göñülliler tarafından teşkil etilgen silâlı şekillenüvidir. Qırımda “Noman Çelebicihan adına batalyon davası” boyunca eñ azından 18 insan mahküm etildi.

▶ Qırımtatar siyasiy mabüs Seyran Saliyev daa yaramay şartları olğan cezaevine yollanıldı. Yıl başından berli adamnı bir qaç kere ceza izolâtorında (ŞİZO) tuttılar. Er sefer o, anda, idda etilgenine köre, “kiyinüv qaidelerini bozğanı” içün 15 kün hızmet ete. Cezaevlerinde ise bir qaç kere ŞİZOğa yollanılğan siyasiy mabüslernen “ağır cinayetçiler” kibi davranmağa başlaylar.

▶ “Qırım musulmanları davası” boyunca 18 yılğa mahküm etilgen 62 yaşındaki Enver Ömerov Rusiyeniñ vladimir şeerindeki 2-nci apishaneden avuştırıldı. Siyasiy mabüs “zonetelekom” bağlantısı vastasınen qorantasına telefon etip, şimdi rusiyeniñ kazan şeerindeki 19-ncı SİZOda tranzitte bulunğanını ayttı. Avgustnıñ 3-de onı rusiyeniñ mariy el şeerindeki koloniyağa yollaycaqlar.

▶ İşğalciler tarafından qanunsız tutulğan Leniye Umerovanıñ advokatları qıznı SİZOda ziyaret etip oldılar. Şimdiki vaqıtta Umerovanıñ davasında devlet sırları boyunca ekspertiza devam etmekte, ondan soñ qabaatlav hulâsasınıñ mahkemege yollanılması beklenile. Leniye bir buçuq yıldan berli qanunsız şekilde tutulmaqta. İşğalciler Leniyeni 2022 senesi dekabr ayında, qız Qırımğa hasta babasını ziyaret etmege kelgeninde, qanunsız tevqif etip, onı “casuslıqta” qabaatladılar.

Zorlavnen seferberlik:

▶ Rusiye ordusınıñ eñ az 880 askeri defin etildi. Olar arasında 699 kişi ihtimal Ukraina vatandaşı. Defin etilgenlerniñ sayısı daa çoq ola bile, çünki definlerniñ çoqusı gizli şekilde yapıla. 

▶ İşğal etilgen Qırımdan eñ az 47 rf arbiy hadiminiñ esirge alınğanı tasdıqlandı, olarnıñ çoqusı ihtimal Ukraina vatandaşı. 

Qırım yarımadasınıñ askeriyleştirüvi:

▶ Bu afta devamında duşman flotu Aqyardaki Şimaliy ile Cenübiy Körfez bölgesinde, Streletska, Komışova ile Kozatska Buhtaları ve Hersones burnu bölgelerinde üç kere suvastı-diversiya qarşılığını teminlevden ve çeşit türlü atıcılıq silâlaından atışlardan arbiy oqutuvlar keçirdi. Bundan da ğayrı, Keriçte Qırım köprüsi yanında istisal qurucılığı qayd etildi: Keriç boğazında yaldağan krannı körmek mümkün, ayrıca rusiye Qırım köprüsini ukrain deñiz dronlarından qorçalamaq içün barj sayısını arttırğanı qayd etile.

▶ Ukraina arbiy istihbaratı Qırımda duşman ava mudafaası küçleriniñ, aviatsiyasınıñ ve “arbiy-kâinat küçleri” terkibiniñ bir qısmını yarımadağa terence, Keriç köprüsine yaqınca yerleştirilgeni aqqında haber ete. Qırımnıñ ğarbiy ve şimaliy yalılarındaki (Aqyar ve Canköy) bazı arbiy bölükler ise tehnikasınen beraber çıqarıla, çünki anda olar Ukraina Mudafaa Quvetleri tarafından ücümge etile bile.

İşğalci memuriyetleriniñ propagandası ve duşmanlıqnı qızıştırma:

▶ Propagandacılar “Qırımda içme suvu qıtlığı telükesi olmağanını” idda etmege devam eteler, çünki sözde qış devamında suv anbarlarında yeterince suv toplanğanı ifade etile. Aynı vaqıtta Qırımdaki Tayğan suv anbarında suv azalması sebebinden bel ve ada peyda oldı. Mayıs ayında suv anbarı tolu olğanına baqmadan, suv derecesi bir qaç metrge tüşti. Bunıñnen beraber andan faal sürette Büyük-Qarasuv özenine suv alınmağa devam ete. Qırımdaki bütün suv anbarlarından tek Aqmescitteki tolu qaldı, qalğan anbarlarda ise vaziyet kün-künden beterleşe.

▶ İşğalci memuriyet tarafından berilgen malümatqa köre, 2024 senesi boğday cıyımı bir yarım million tonnanı teşkil etti. Lâkin böyle qıt yılda yarımadada bu qadar “yüksek bereket” Herson vilâyetiniñ işğal etilgen topraqlarından toplanğan boğdaynıñ Qırımğa köçürüv yolunen kerçekleştirildi. Böyle areketler, 2022 senesinden berli közetile, ruslar o vaqıttan berli Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarından hırsızlanğan boğdaynı Qırım boğdayı olaraq köstermege tırışa. Bu sene Qırımda boğday yetişmesi içün şaraitler yaramadı, qurğaqlıq ve anomal sıcaq oldı. Aynı vaqıtta propagandacılar bereketlilikniñ avalar uyğun olğan yıllarnen aynı olğanını idda eteler.

Regional vaziyet:

▶ Kreml, Qırımda balaban kazino zonasını qurmağa qarar berdi. Rusiye yolbaşçısı, “Zolotoy bereg” oyun zonasınıñ sıñırlarını deñiştirmege ve onı Yalta merkezine qadar uzatmağa yol bergen qanun imzaladı. Daa evel kazino qurulması içün Yalta rayonuna bağlı Katsiveli köyünde kiçik bir arsa ayırılğan edi. İşğal etilgen topraqlarda tecavuzcı devlet tarafından çıqarılğan bu ve buña beñzegen qararlar qanunzsızdır. 

▶ İşğalciler “Hersones Tavriyskiy” arheologik abidesini yıqıp onıñ yerine qurğan “Yañı Hersones” müzey-ibadethane kompleksiniñ açıulışını planlaştıralar. UNESCO-nıñ dünya mirasına kirsetilgen yerde işğalciler teatr, közetüv meydançıqları, landşaft parkı ve atta evlenüv dairesini qurdılar. Çalışmalar vaqtında tapılğan artefaktlar (freskalar, savutдфк ev eşyaları ve ikonalar) rusiye müzeylerine çıqarıldı. Qadimiy şeerniñ yerinde moskva ortodoks kilisesine bağlı olğan aziz Vladimir kilisesi yerleşe.

Cemaat qarşılığı:

▶ Aqyarnıñ Gagarin rayonındaki yalılardan birinde bir adam “Ukrain milletçileri teşkilâtınıñ (UMT) şiarlarını qıçırğanı”, hususan, “politsiya” tarafından yayınlanğan videoda adam “Ukrainağa şan-şüret” dep bağıra. Rusiye telükesizlik quvetleri qanunsız bir şekilde adamnı tevqif etip, oña qarşı “faşist atributı ve timsallerini teşviqat etmek ya da cemaat ögünde köstermek” maqalesi boyunca protokol tizdiler.

▶ Eki Qırım sakini içtimaiy ağlarında “Silâlı Quvetlerni beklegen ve evderinde Ukraina bayraqlarını saqlağan eken”. Ağa-qardaş Ali Appazov ve Seit-Halil Appazov Sudaq rayonınıñ Qapsihor köyünde Rusiye FSB-sinen “ekstremizmge qarşı merkez” vekilleri tarafından qanunsız şekilde tutıp alındı. Ekisini de vaqtınca tutuluv izolâtorına yolladılar.

▶ Bir Qırım sakini Milliy Meclisni desteklegen, Ukraina Silâlı Quvetlerini beklegen ve “rusiye topraq bütünligini inkâr etken”. Amet Osmanov sözde “ekstremizmge qarşı merkez” vekilleri tarafından  Sudaq rayonunıñ Suvuq Suv köyünde qanusız şekilde tevqif etildi. 

▶ “Jovta striçka” (“Sarı şerit”) areketiniñ faalleri işğalcilerge qarşılığını köstermege devam ​​etip, işğal altındaki Qırımda işğalcilerniñ propaganda materiallarını yoq ete ve Ukrainanı desteklegen materiallarnı tarqatalar. Bu afta, qarşılıq areketi iştirakçileri Aluşta soqaqlarında sarı-mavı qalpler tarqattı. 

▶ “Krımski boyovi çaykı” (“Qırımnıñ cenkâver çağalaları”) faalleri işğal etilgen Qırımda satqınlarnıñ ve işğalcilerniñ şahsiy malümatlarını bildirmege devam ete.

▶ “Zla Mavka” (“Açuvlı Mavka”) qarşılıq areketiniñ faalleri kündeliklerini alıp barmağa ve işğalcilerniñ cinayetlerini köstergen aftalıq mecmuanı derc etmege devam ete. 

Temsilciligimizge, işğalge ve total propagandağa dayanalmayıp Qırımdan ketmege istegen Ukraina vatandaşlarından mektüpler  kelmege devam etmekte. İşğal etilgen Qırımdan çıqış hususında talimatnamemiz aqqında hatırlatamız: https://cutt.ly/FwtiajlS

İşğal etilgen Qırımda yaşağan ve yarımadadaki vaziyet, içtimaiy-iqtisadiy vaqialar, rus ordusınıñ yerini deñiştirüvi, qarşılıq areketleri ve başqa adiseler aqqında haber etken añlayışlı Ukraina vatandaşlarına teşekkürlerimizni bildiremiz. Tafsilâtlı malümatnı Temsilcilikniñ matbuat hızmetiniñ e-mail adresine yollañız: [email protected].    

Ukrainağa şan-şüret!