“Crimea Global. Understanding Ukraine through the South” Ekinci Halqara Konferentsiya çerçivesinde “İnqiraznı yeñüv: halqara teşkilâtlar ve olarnıñ gumanitar missiyasınıñ effektivligini ğayrıdan tiklemede Asiya, Afrika ve Latin Amerika memleketleriniñ yeri” adlı ekinci panel muzakeresi olıp keçti.

Muzakereni “İnsan aqları boyunca media teşebbüsi” yolbaşçısı Olga Reşetılova alıp bardı:

“Rusiyeniñ Ukrainadaki silâlı tecavuzı halqara teşkilâtlarnıñ gumanitar inqirazlarğa, husan qanunsız tutulğanlarnı ve sürgün etilgen balalarnı azat etüvde muvafaqiyetli netice çıqaralmağanını köstere. Panel muzakeresi vaqtında biz ğarbiy olmağan memleketlerniñ bu gumanitar inqiraznı yeñmege yardım etip-etalmağanını araştırmağa tırışacaqmız”.

Spikerler arasında advokat ve diplomat, Meksikanıñ sabıq tışqı işler naziri muavini ve Meksikanıñ Rusiye ve Çilideki elçisi Ruben Beltran; İndistannıñ NDTV telekanalınıñ siyasiy ve halqara işler boyunca baş muarriri Umaşankar Singh; Braziliyalı siyasiy analitik, Braziliya talil ve planlaştıruv merkeziniñ (CEBRAP) qanun ve demokratiya klasteriniñ araştırmacısı Marına Slesarenko-Barreto; Ukrainanıñ cenk esirlerine munasebet meselelerinden koordinatsiya ştabınıñ kâtibi Dmıtro Usov yer adı.  

Ekinci panel muzakereniñ başında Dmıtro Usovdan Ukraina gumanitar inqiraznı çezmek içün ne yapqanını, endi nasıl adımlar atılğanını, ğarbiy olmağan memleketlerden neler beklegeni aqqında soradılar.

Cenk esirlerine munasebet meselelerinden koordinatsiya ştabınıñ kâtibi Dmıtro Usov cebabında, Ukraina rus agressiyası neticesinde peyda olğan gumanitar inqiraznı çezmek içün faal çalışmalar alıp barğanını qayd etti. Bu çalışmalar em normativ-uquqiy saanı, em de vatandaşlarnıñ aqlarını qorçalavğa baqtırılkğan ameliy areketlerni qaplap ala. Böyle etip, 2022 senesi mart ayında cenk esirlerini ve arbiy olmağanlarnı qaytaruv meselelerinden Koordinatsiya ştabı teşkil etildi.

Spiker aynı vaqıtta, Ukraina ğarbiy olmağan memleketlerden añlav ve yardım beklegenini bildirdi, çünki halqara teşkilâtlarnıñ effektivligi şimdiki vaqıtta pek işanç köstermey:

“Biz arbiy olmağan sakinlerniñ ve askerlerniñ qorçalanuvını ve vatandaşlarımıznıñ evlerine qaytmasını temin etmege yardımcı olğan halqara teşebbüslerden daa büyük birdemlik ve faal iştirak körmek isteymiz». Bu tek Ukrainağa yardım etmek degil de, insanlıq ve halqara uquqnıñ esas printsiplerini desteklemek demektir.”

İndiyanıñ inqiraznı çezüvde ihrimal rolü aqqında sualge cevap bergen Indistannıñ NDTV telekanalınıñ siyasiy ve halqara işler boyunca baş muarriri Umaşankar Singh, memleketi tınçlıqnı tiklevde issesini qoşmağa azır olğanını ifade etti. Hususan, 2024 senesi avgust ayında baş nazir Modiniñ Ukrainağa yapqan ziyareti bunıñ köstergiçidir, çünki ekili munasebetler tarihında bu devlet seviyesindeki ilk ziyaret oldı.

Umaşankar Singh silâlı çatışmanıñ soñu İndistan kibi bitaraf memleketlerniñ vastalığı olmadan mümkün olmağanını qayd etti:

“İndistan, belli bir maddeleri olğan Barışıq Formulası aqqında öz fikirini teklif etmey ve men buña müsbet taraftan baqam. Indistan eki tarafnen muzakereler alıp barmağa ve olarnıñ kelişe bilgen noqtalarını belgilemege tırışa. Ukrainağa qol tutqan çoq sayıda tesirli devletler bar, amma bu davanı devamlı olaraq çezgen qararlar teşkirmey.”

O, Ukraina halqınıñ aman-aman %40-ı gumanitar yardımğa muhtac olğanını, Indistan ise bu ceetten müim ortaq ola bilecegini qayd etti.

Meksikalı advokat ve sabıq diplomat Ruben Beltran öz onlayn çıqışında BMT-niñ eñ büyük probleması Telükesizlik Şurasında beş daimiy azanıñ eskirgen veto aqqı  institutı olğanını qayd etti. Baş Assambleyanıñ qararları blok etile bilmesi sebebinden, memleketler sanktsiyalar kirsetilmesi kibi meselelerni çezmek içün birlikte areket etmege azır olmaq kerekler. Bunıñ içün veto aqqını suistimal etüvge yol bermemek ve qararlarnıñ daa demokratik şekilde alınmasını qolaylaştırmaq içün BMT nizamnamesini islâat etmek kerek.

Beltran, esas gumanitar teşkilâtlar Ukrainada öz işini quvetleştirip, tam miqyaslı istiladan soñ memleketke yardım etmek içün programmalar teşkil etip olğanlarını qayd etti. Böyle teşkilâtlar arasında BMT-niñ Halqara migratsiya teşkilâtı, BMT-niñ İnsan aqları Yuqarı komissarı ve Halqara Qızıl Haç yer almaqta. O, gumanitar saasındaki işni koordinatsiya etecek BMT-niñ Ukraina boyunca mahsus maruzacı tayinlemege teklif etti.

Braziliya talil ve planlaştıruv merkeziniñ qanun ve demokratiya klasteriniñ araştırmacısı Marına Slesarenko-Barreto Braziliyanıñ pozitsiyasını tefsir etip, vatandaş cemiyeti Ukrainağa umumen qol tuta, amma ükümetniñ areketleri bazı yerlerde haoslı olıp körüne, dep qayd etti. O, Ukraina vatandaşlarınıñ memleketteki yaşayışşqa ne qadar celp etilgenine ayran olğanıı bildirdi ve brazilyalılarnıñ cenkniñ zemaneviy qavramını añlamaqta ne içün zorluq çekkenlerini añlatmaq içün tarihtan misal ketirdi. Marınanıñ aytqanına köre, Braziliyada insanlar cenkni keçmişten kelgen ve zemaneviy dünyada imkansız bir şey olaraq köre:

“Braziliya – bir çoq iç meselesi olğan, vatandaş cemiyetiniñ birleşken nazar noqtası olmağan qıta memleketidir.”

Slesarenko-Barreto, BMT ve MKS kibi halqara teşkilâtlarğa teren islâat kerekligini qayd etti, çünki 1950-nci seneleri yaratılğan halqara tertip şimdiki vaqıtta zemaneviy dünyanıñ mürekkepligini aks etmey.

Umaşankar Singh muzakere vaqtında, Indistan BMT islâatı ğayesine qol tutqanını ifade etti. O, BMT Ekinci cian cenkinden soñ yaratılğan dünya tertibini ifadelegenini, onıñ bir çoq tarafları endi zemaneviy dünyanıñ aqiqatlarına kelişmegenini qayd etti.

Muzakerede iştirak etkenlerge teşekkürlerimizni bildiremiz!