Bugün qanunsız olaraq 13, 14 ve 17 yıl qattı rejim apis cezasına mahküm etilgen qırımtatarları Rustem Seytmemetov, Osman ve Seytumer Seytumerovlar aqqında ikâye etemiz.
Apisten evel yaşayışları
Rustem Abduram oğlı Seytmemetov 1973 senesi martnıñ 28-nde Özbekistannıñ Samarqand vilâyetinde, Çarhin köyünde dünyağa keldi. Onıñ aqrabaları Seitumer Şükri oğlu Seitumerov 28 iyün 1988 senesi aynı köyde doğdı, Osman Şükri oğlu Seitumerov ise, qorantası 1989 senesi Qırımğa qaytqan soñ, 4 iyün 1992 senesi Bağçasarayda dünyağa keldi.
Rustem pedagogika institutını bitirgen soñ, eki yıl mektepte çalıştı, ondan soñ para qazanmaq içün Portugaliyağa ketti, anda keramik yuvunaqlar yaptı. Osman Qırım müendislik-pedagogika universitetine «Şeer naqliyatını işletüv ve tamir» bölügine oqumağa kire, Seytumer ise, tarih fakültetini saylap, Tavriya milliy universitetinde tasil ala.
İşğalciler neler uydurıp çıqardı
11 mart 2020 senesi işğalci memuriyetiniñ telükesizlik küçleri sistemalı basqı siyaseti çerçivesinde Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde nevbetteki qanunsız tintüvler keçirdiler, bu tintüvler neticesinde beş adam tevqif etildi, olar arasında Rustem Seytmemetov, onıñ torunları Osman ile Seitumer Seytumerovlar ve Amet Suleymanov tutuldı.
17 oktabr 2021 senesi rusiyeniñ rostov-na-donu mahkemesi qanunsız qararınen, Rustemni 13 yılğa, Osmannı 14 yılğa, Seytumerni ise 17 yılğa mahküm etti.
Aynı kün içinde işğalciler Aqmescitte mabüslerge qoltutmaq içün «mahkeme» binası yanında toplanğan 30-dan ziyade qırımtatar faallerini de tevqif etken ediler.
Rustem Seytmemetov, Osman ve Seytumer Seytumerovlarnıñ apiske atılmasınıñ kerçek sebebi ne?
Bir çoq qırımtatar mabüsleri kibi, Rustem Seytmemetov ile Osman ve Seytumer Seytumerovlar etnik ve diniy mensüpligi ve faaliyetleri sebebinden işğalci memuriyetniñ basqı qurbanları oldı. Olarnıñ mahküm etilmeleri qırımtatar halqı arasında qarşılıq ve birdemlikniñ er angi kösterişini bastırmaq maqsadınen alıp barılğan keniş kampaniyanıñ bir qısmıdır. Bir çoq başqa siyasiy mabüsler kibi, olar da uydurılğan “terrorizm” ve “ekstremizm” qabaatlavlarınen apiske atıldılar.
Rustem, Osman ve Seytumer bundan evel siyasiy taqiplerge oğrağan semetdeşlerine faal qoltuttılar. Olar Qırımda ve rusiyeniñ rostov-na-donu şeerinde keçirilgen mahkeme oturuşuvlarına qatnadılar, siyasiy mabuslerniñ qorantalarına yardım ettiler, yayınlar teşkil ettiler ve cemaat teşebbüslerinde iştirak ettiler. Olarnıñ faaliyeti, şu cümleden bala bayramlarını ve medeniy tedbirlerni teşkil etüv, qırımtatarlarnıñ özgünligini saqlap qaluvda müim yer aldı.
Rustem Seytmemetov, Osman ve Seytumer Seytumerovlar şimdi qayda?
Fevralniñ 9-nda rusiyeniñ moskva vilâyeti, vlasiha şeeriniñ timyaz mahkemesi siyasiy mabuslerniñ cezasını lâğu etilmesini red etti.
2023 senesi aprelniñ 21-nde Rustem Seitmemetov rostov vilâyetiniñ novoçerkassk şeerindeki SİZO-dan qanunsız olaraq rusiye federatsiyasınıñ ulyanovsk vilâyetindeki dimitrovgrad şeeriniñ 1-nci cezahanesine avuştırıldı. 2024 senesi iyül ayına qadar anda tutulğan mabüs, ondan soñ kene, bu sefer Qırımdan 2 biñ km ziyade uzaqlıqta yerleşken başqortostannıñ salavat şeerindeki cezahanege avuştırıldı.
Apiste keçken süre içinde mabüsniñ sağlıq vaziyeti beterleşti. O, daa SİZO-da olğanda 15 kiloğa azdı. Rustemniñ közleri bozuldı, qan basımı daima alçaq, sıcaqtan ayaqları şişe, bu ise onı daima ilâclar qullanmağa mecbur ete. Onıñ, gipotermiyası ve belkemiginde hastalıq bar, apishanede vaziyet daa da beterleşti. Suvuq kamera içinde azçıq qızınmaq içün mabüs, beden terbiyesi yapmağa mecbur.
2023 senesi dekabr ayında Rustemniñ eki közünde de katarakta tapıldı, 2024 senesi mayıs ayında ise o, infarkt oldı. 2024 senesi oktâbrniñ 7-nde o, tedaviylevge yollanğanı aqqında haber etti, amma o vaqıttan berli onen bağ olmadı.
“Sağlığı yaramay edi, qan basımı, yürek ağrısından şikayet ete edi. Oktâbrniñ 7-den bugünge qadar onı qaysı hastahanege ve nasıl diagnoznen alıp ketkenlerini tam bilmeyim. Cezahanege malümat talabında bulundıq ve resmiy cevap bekleymiz”, – dedi Rustem Seytmemetovnıñ ömür arqadaşı Zera.
Mahkeme diñlevleri vaqtında novoçerkassk şeerinde bulunğan Seytumerov ağa-qardaşlar, 2023 senesi vladimir şeerindeki apishanege avuştırıldılar.
“Olarnı mabüsler içün qullanılğan mahsus vagonlarda alıp kettiler. Etaqp etilgenlerinden berli olarnıñ qayda olğanları aqqında malümat yoq edi”, — dedi Seytumer Seytumerovnıñ apayı Pakize.
Qanunsız şekilde apiske atılğan soñ Seytumer Seytumerovnıñ tişleri bayağı bozuldı, kameradaki dımlıq sebebinden o, pek çoq öksürmege başlandı.
Onıñ qardaşı Osman Seytumerovnıñ sürekli hastalıqları daa da beterleşti — gastrit ve aşqazan ülseri, em de yaşlığında yol qazası vaqtında alğan baş yaralarınıñ da aqibetleri bar. Onı daa beş mabüsnen beraber kiçik bir kamera içinde tutalar, anda sıcaq suv bile yoq. Daima dımlıq şaraitinde onıñ sağlıq vaziyeti tek beterleşe, bu ise sürekli öksürüvge yol aça. Osman aftada altı kün istisal hanede çalışmağa mecbur, bu ise onıñ vucudındaki fiziki ağırlıqnı arttıra. Yaqında gastritniñ ağır keskinleşmesi sebebinden oña acele tibbiy yardım kerek oldı.