Oktâbrniñ 23-24 künleri Rigada Qırım platformasınıñ Üçünci Parlament Sammitiniñ çerçivesinde bir sıra bediiy eserler ve sergiler taqdim etildi, olarnı “QIRIM İÇÜN“ sergisi birleştirdi. Sammitniñ medeniy komponentiniñ maqsadı – Qırımnıñ zengin medeniyeti, Ukrayina tamır halqları ve Ukrayina vatandaşlarınıñ rusiye işğalcilerine qarşı tirenüv kösterüvleri aqqında dünya añlavını arttırmaqtır.
“1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligi: soyqırımnıñ tanıluvından qırımtatarlarnıñ Ukrayina devletiniñ bir qısmı olaraq aq-uquqlarınıñ teklenüvine qadar“ Qırım platformasınıñ Üçünci parlament sammitiniñ yan tedbiri devamında ZMİNA insan aqları merkezi tarafından “Qırım vatandaş jurnalistlerniñ közleri ile: 10 yıl esirlikte“ adlı fotosergi Latviya işğal müzeyinde taqdim etildi, sergi Qırımnıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında ekseriyeti qırımtatarlar olğan jurnalistlerniñ basqılarğa oğramalarını aydınlata. Sergide qırımtatar asıllı askerlerniñ portretleri ve olarnıñ bütün işğal etilgen topraqlarnıñ azat etilmesi ve Ukrayinanıñ ğalebesi oğrunda küreşke rağbetlendirilgen “Qarşılıq“ adlı fotoleyha da yer aldı.
Ukrain rejissör Akim Galimovnıñ “Qırımnıñ aqiqiy tarihı“ adlı vesiqalı filmi numayış etilgen “Sürgünlik sımaları“ ve “Ağırğa olarğa baqmadan“ art-leyhalarını taqdim etti.
“Sürgünlik sımaları“ – qırımtatar ressamı Zarema Yalıboylunıñ fotoleyhası, leyha 1944 senesi sürgünlikte sağ qalıp, tuvğan toprağına qaytıp olğan qırımtatarlar aqqında ikâye etile. Fotoressam fotoresimler vastasınen rusiyeye tarafından tarihiy faktları yañıdan yazılğan, mimariy abideleri yoq etilip, til-medeniy ananeleri bastırılıp, asırlar devamında zengin medeniyeti ve tarihı yoq etilmege tırışılğan halqınıñ taqdirini köstermege tırışa.
“Ağır sınavlarğa baqmadan” installâtsiyası qırımtatarlarnıñ yıllar devamında sürgünlikte yaşağan soñ, Vatanına avdetlerini aks ete. Sergi ev eşyaları, aqiqiy urbalar, ananeviy esnaflar vastasınen medeniy miras ve qırımtatarlarnıñ kündelik ayatı arasındaki bağnı köstere. İnstallâtsiya tek maddiy mirasnı yetkizmekni degil de, sürgünlikten evelki ömürniñ maddiy olmağan hatırlavlarını – sovet akimiyeti qırımtatarlardan tartıp alğan tınç, adiy ömür hatırlavlarını saqlap qalmaqnı maqsat tutmaqta, çünki zemaneviy rusiye bugün de bunı yapmağa devam ete.
İnstallâtsiyada “Qırım evi“ devlet müessisesiniñ, “Musafir“ qırımtatar restoranınıñ, qırımtatar çölmekçi ve “Yol“ leyhasınıñ kuratorı Rustem Skibinniñ, “Aqyar“ qırımtatar keramika ustahanesiniñ, “Ptashatam“ keten toqumacılıq markasınıñ ve “Triytsya collections“ ananeviy ağaç ustahanesiniñ eserleri ve materialları taqdim etildi.
Eki qısımdan ibaret olğan “QIRIM İÇÜN” leyhası Qırımnıñ rusiye tarafından şimdiki işğal etilmesi ve 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünlik faciasınıñ vaqiaları arasındaki tarihiy parallellerni köstermekni maqsat ete. Bugün de rusiye qırımtatar halqınıñ özgünligini ve medeniy mirasını yoq etüv yönelişindeki siyasetini devam ete.
“QIRIM İÇÜN: Soyqırım cinayeti – 1944 sürgünligi” adlı serginiñ birinci qısımında qırımtatarlar tarihındaki eñ facialı epizodlardan biri – 1944 senesi sovet akimiyeti tarafıundan aman-aman 200 biñ qırımtatarınıñ zornen Qırımdan Merkeziy Asiya ve Uralğa sürgün etilmesi tasvir etilmekte. O vaqialarda onlarnen biñ insan elak olğan edi. Sergide icadınıñ merkeziye mevzusı sürgünlik olğan qırımtatar ressamı Rustem Eminovnıñ eserleri yer ala. Ressam qırımtatar halqınıñ sürgünligi mevzusında resim yapqan ve halq faciasınıñ bütünley bediiy panoramasını yaratqan birinci ressamlardan biridir.
“QIRIM İÇÜN / QIRIM İÇÜN: Qarşılıq devam ete” – qırımtatarlarnıñ Rusiye imperiya siyasetine soñsuz qarşılıq kösterüvini köstergen serginiñ bir qısmıdır. Sergide Anton Logovnıñ eskizleri qullanılıp, qırımtatarlar tarihınıñ etnogenezden başlap bugünki künlerge qadar müim basamaqlarını tasvir eteler. Bundan da ğayrı, Alevtina Kahidzeniñ Rusiye tarafından qanunsız apiske alınğan qırımlı siyasiy mabuslerniñ ikâyelerini añlatqan eserleri, Vartan Markarânnıñ “Boysunmağanlar” eykeli, Ukrayina tamır halqları vekilleriniñ arbiy ve veteranlarınıñ “Qarşılıq” adlı ikâyeler seriyası taqdim etile.
Qırım platformasınıñ Üçünci parlament sammiti Ukrayinanıñ suverenitetine ve topraq bütünligine dünya destegini quvetleştirüvni em de Rusiye agressiyasınıñ neticelerine ve halqara uquqnıñ çoq sayılı bozuvlarına diqqat çekmekni közde tuta. Sergide taqdim etilgen leyhalar halqara cemiyetni qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid cinayeti olaraq tanımağa çağırmaq ve zemaneviy dekolonizatsiya rivayetlerini aydınlatmaq içün müim platforma olaraq yardım eteler.
Sergiler Temsilcilik/Qırım platformasınıñ ofisi ile Ukrayina Yuqarı Radası, Ukrayinanıñ Latviyadaki elçiligi, Büyük Britaniyanıñ Ukrayinadaki elçiligi, “Crimea Daily” media teşebbüsi, “Qırım evi” devlet müessisesi, Ukrayina İnstitutı, TRO Media, ZMİNA İnsan aqları merkezi, “Musafir” restoranı ve “Küçlü Ukrayina içün ortaqlıq” Fondu ile işbirlikte teşkil etildi.