Afta içinde olıp keçken esas vaqialar

▶ Qırımdaki işğalci “mahkeme” “Eski Qırım” mustaqil musulman din cemiyetinine sözde ekstremist materiallarını tarqatuv içün qanunsız olaraq 400 biñ ruble cörime belgilerdi. Advokat Nazim Şeyhmambetov teşkerüv areketleri vaqtında qanun bozuvlarnı ayrıca qayd etti. Bu “Eski Qırım”ğa qarşı ekinci böyle qarar: 2024 senesi mart ayında cemaatqa da bir cöreme belgilengen edi.

▶ Siyasiy mabüs Andriy Kolomiyets, 10 yıldan ziyade rus işğalcileri tarafından qanunsız apiske tutulğan soñ, Ukrayinağa qayttı. O, Menlik inqilâbınıñ iştirakçisidir. 2015 senesi o, rusiye idaresi tarafından siyasiy sebeplerden taqipniñ qurbanı oldı. Soñra onı qabarda-balqariya (rf) sözde narkotik saqlanuvı iddasınen tutıp aldılar. Andriyni defalarca işkencelerge oğrattılar. Yaqalanğan soñ, onı qanunsız sürette vaqtınca işğal etilgen Qırımğa alıp kettiler, anda FSB yañı, daa da absurd qabaatlavlar çıqardı, sanki Andriy Qırım mahsus quvetleri oğan “Berkut”nıñ eki sabıq hadimini öldürmege tırışqan.

İşğal cinayetleri

▶ İyülniñ 14-ne qadar işğalciler qanunsız şekilde 220 insannı tutıp aldı, olardan 133 – qırımtatarı.

▶ İyülniñ 14-ne qadar vaqtınca işğal etilgen Qırımda “rusiye federatsiyasınıñ silâlı quvetlerini itibardan tüşürüv” aqqında rf memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3.3 maddesine köre açılğan 1435 dava qayd etildi. 1236 davada para cezalarınıñ berilmesi ya da davalarnıñ birleştirilmesi aqqında qarar alındı. 95 davanıñ baqılması daa devam ete. Qararlarnıñ 607 (49%) qadınlarğa qarşı ve 628 (51%) erkeklerge qarşı çıqarıldı.

▶ Rusiyeniñ pskov vilâyetindeki koloniyada bulunğan qırımtatar siyasiy mabus Appaz Kurtamet iyünniñ 18-nden 28-ne qadar on kün devamında sebepsiz şekilde ceza izolatorında tutuldı. Appaznı tek kişilik kamerada tutıp, oña yaramay aşlar bergenler, minderni de tek gecege bergenler, anda olğan vaqıt devamında oña berilgen tek bir imtiyaz bar edi – kitap oqumağa izin bergenler.

▶ Rusiye apishanesinde tutulğan qırımtatar siyasiy mabus Rustem Seitmemetovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaşa. Miokard infarktı ve yürek ameliyatından soñ erkekniñ daa ağrısı bar, qan basımı ile bağlı problemalar bar. Oña katarakta diagnozı qoyuldı, III gruppa saqatlıq belgilendi, tişlerniñ ağırlaşqan problemaları bar ve bütün bedeninde küçlü teri qaşıntısı peyda oldı.

▶ Siyasiy mabus Timur Yalkabov murmansk şeerindeki 17 sanlı koloniyada qattı tutuv şaraitlerine keçirildi. Erkekniñ astma ve III gruppa saqatlığı bar, amma oña kerekli tibbiy yardım kösterilmey.

▶ İşğalci “mahkeme” sözde “uçünci Canköy davasınıñ” beş iştirakçisiniñ qanunsız apiske müdettini oktâbrniñ 13-ne qadar uzattı. Dörtü — Ali Mamutov, Nariman Ametov, Vohid Mustafayev ve Enver Halilayev — apiste qala, Remzi Kurtnezirov ise – ev nezaretinde.

▶ Siyasiy mabus, sözde “Krasnogvardeysk gruppasınıñ” iştirakçisi Arsen Abhairov qanunsız sürette rusiyeniñ novoçeboksarsk şeerindeki 3 sanlı tüzetiş koloniyasından Qırımdan 2 biñ kilometrden ziyade uzaqlıqtaki tsivilsk şeerindeki 9 sanlı koloniyağa avuştırıldı.

▶ Qırımtatar siyasiy mabus Rustem Gugurikniñ sağlığı fenalaşmağa devam ete. Eki qulağında da eşitüv qabiliyeti zayıflaşa, büyregi ağıra, nefes almaqta qıyınlı çeke, em de mabus suvuqlanğanına baqmadan, oña iç bir türlü tibbiy yardım kösterilmey. Ömür arqadaşı dört yıldan ziyade onen iç bir türlü körüşip olmadı.

▶ Qırımlı siyasiy mabüs Sergiy Tsıgipa bir ay yaqın rusiye müstemlekesinde açlıq tutmaqta. Qarısınıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi, bütün resmiylikler yerine ketirilgenine baqmadan, memuriyetniñ oña kerekli ilâclarnı bermege red etmesi edi. Tsigipanen alâqa iyünniñ soñunda ğayıp oldı — onı kene ceza izolatorına yerleştirgenlerine dair şübe bar.

Zorlavnen seferberlik

▶ Rusiye ordusınıñ Qırımda bulunğan bölüklerinden eñ az 2031 asker öldi. Olar arasında 1306 kişiniñ Ukrayina vatandaşı olğanı tahmin etile.  

▶ İşğal etilgen Qırımdan eñ az 119 rf arbiy hadiminiñ esirge alınğanı tasdıqlandı, olarnıñ çoqusı ihtimal Ukrayina vatandaşı. 

▶ Teşviqat media resursı, Omega körfezi bölgesinde yapılğan basqın vaqtında havfsızlıq küçleri arbiy hızmetke yazılmağan sekiz adamnı taptılar. Tekşirüvler qurucılıq yerinde ve qavehanede keçirildi. Episi olıp 22 insannıñ vesiqaları teşkerildi, şu cümleden üç çet memleketli olarnıñ Rusiyede bulunuvınıñ qanunlılığı teşkerildi. Reydte Rusiyeniñ Qara deñiz flotu boyunca arbiy teşkerüv komitetiniñ ofitserleri, arbiy militsiya, arbiy cedvel ve vokomat vekilleri, migratsiya bölügi iştirak ettiler.

▶ Vaqtınca işğal etilgen Aluşta civarındaki Bondarenkove köyünde işğalci rus havfsızlıq quvetleriniñ vekilleri çoq kvartiralı evge basqın keçirip, ecnebiylerniñ anda yaşağan ve arbiy cedvelge alınğan qanunlılığını teşkerdiler. Ecnebiylerge Ukrayinağa qarşı cenkte iştirak etmek içün rusiye mudafaa nazirliginen muqavele yardımınen rusiye vatandaşlığını almaqnıñ sadeleştirilgen tertibi aqqında malümat berildi. Teftişniñ neticelerine köre, 90 insanğa, sekiz “bozucığa” arbiy voyenkomatqa çağıruv kağıtları berildi; işçiler arasında 75 ecnebiy bar edi.

▶ Vaqtınca işğal etilgen Qırımda rusiyeniñ voyenkomatları ştatlı psihologlardan faydalanıp, Ukrayinağa qarşı cenkke çoqça incannı celp etmege tırışalar. Psihologlar muvafaqiyetli “işlemler” içün premiya alalar, yüksek aylıq ve “omür boyu imtiyazlar” aqqında argumentlerni qullanalar. Ayrıca individual şekilde isteklendirüv diqqat ayırıla, hususan, cenk tezden bitecegi, cenkçi statusı ve imtiyazlar ise qalacağı iddia etile.

Qırım yarımadasınıñ askeriyleştirüvi

▶ ATES areketiniñ faalleri vaqtınca işğal etilgen Aqyarnıñ Striletska körfezinde qalğan rus flotunıñ areketini közetmege devam etkenlerini bildirdiler. Olarnıñ malümatlarına köre, körfez şimdilik aman-aman boş. İşğalciler Aqyarda qalğan ayrı cenk gemilerini gizlemek içün vaqtınca başqa yerlerge köçüre. Faaller vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ Keriç rayonındaki Uvarovo qasabası yanında diversiya kerçekleşkeni aqqında da haber etmekte. Keriç köpründen keçken demiryol qısımında rele kabinası yıqıldı.

▶ Monitoring kanalları Kefe rayonınıñ Kurortne köyü yanında “Kasta-2E2” rus radar stantsiyası tapılğanı aqqında haber eteler. Radar alçaq uçqan nişanlarnı, şu cümleden dronlarnı belgilemek içün mahsus yapılğan ve aynı vaqıtta 50-ge qadar obyektniñ izini tutmağa imkân bere. Stantsiyanıñ tahminiy fiyatı 60 million AQŞ dollarından başlana.

İşğalci memuriyetleriniñ propagandası ve duşmanlıqnı qızıştırma

▶ İşğalci “mahkeme” Keriç sakinine iddia etilgen “LGBT teşviqatı” içün 100 biñ ruble cöreme belgiledi. Adam içtimaiy ağlarda, işğalcilerniñ aytqanlarına köre, “ananeviy oriyentatsiyalı erkekniñ medeniy qabul etilgen obrazına kelişmegen” ve “ananeviy qadın çizgilerini” köstergen resimler paylaşqan.

Cemaat qarşılığı

▶ Aqyar sakini içtimaiy ağlarda rusiye ordusı ve rusiye rejimini tenqid etken tefsirler yazğan. İşğalciler qadınnı, iddia etilgenine köre, “duşmanlıq qızıştıruvda”, “rusiye silâlı quvetleriniñ itibarını tüşürüvde” ve “rusiye silâlı quvetleriniñ qullanıluvı aqqında bilip yalan malümatnı tarqatuvda” qabaatlap, tutıp aldılar. Qadınğa 10 yılğa qadar apis cezası berile bile.

▶ Saq şeeriniñ sakini ukrayin muzıkasını diñlegen. Rus işğalcileri adamnı tutıp, memuriy raport tizdiler ve sözde “profilaktik subet” keçirdiler.

▶ “Jovta striçka” areketiniñ faalleri vaqtınca işğal etilgen Aqmescit, Aqyar, Yalta, Bağçasaray, Köktebel şeerlerinde çoq sayılı şeritler, yarlıqlar, ukrayin şiarları yazılğan yazılar tarqattı.

▶ “Krımski boyovi çaykı” (“Qırımnıñ cenkâver çağalaları”) faalleri işğal etilgen Qırımda satqınlarnıñ ve işğalcilerniñ şahsiy malümatlarını bildirmege devam ete.

▶ “Zla Mavka” (“Açuvlı Mavka”) qarşılıq areketiniñ faalleri rusiye işğali altındaki yaşayışnıñ aqiqatlarını köstergen kündeliklerni yayınlamağa devam eteler.

▶ “Kiber-ATEŞ” qarşılıq areketiniñ agentleri rusiyeniñ qara deñiz flotunıñ sözde “kölge flotu” yanında cermay taşığan qayıqlarnıñ arbiy nevbetçiligine ait gizli vesiqalarını alğanları aqqında haber ettiler. Materiallarda çıqış cedvelleri, marşrutlar, ekipaj deñişmeleri, gemi nomerleri ve komandirlerniñ adları yazılğan. Hususan, bu flotnı qorçalavnı 26-ncı mahsus küçler otrâdınıñ bölükleri alıp barğanı qayd etile.

Temsilciligimizge, işğalge ve total propagandağa dayanalmayıp Qırımdan ketmege istegen Ukraina vatandaşlarından mektüpler  kelmege devam etmekte. İşğal etilgen Qırımdan çıqış hususında talimatnamemiz aqqında hatırlatamız: https://cutt.ly/FwtiajlS

İşğal etilgen Qırımda yaşağan ve yarımadadaki vaziyet, içtimaiy-iqtisadiy vaqialar, rus ordusınıñ yerini deñiştirüvi, qarşılıq areketleri ve başqa adiseler aqqında haber etken añlayışlı Ukrayina vatandaşlarına teşekkürlerimizni bildiremiz. Tafsilâtlı malümatnı Temsilcilikniñ matbuat hızmetiniñ e-mail adresine yollañız:  [email protected].    

Ukrayinağa şan şerefler olsun!