Bu afta olıp keçken esas vaqialar:
▶ İyülniñ 1-de aqşam Ukraina Silâlı Quvetleriniñ ava quvetleri işğal etilgen Qırımnıñ Fiolent körfezi tarafındaki arbiy silâ anbarına muvafaqiyetli ücüm kerçekleştirip oldı. Ücüm neticesinde “Şahed-136” BPLA anbarı zarar kördi. Yoq etilgen tehnikanıñ tahminiy sayısı 90-nı teşkil etmekte.
▶ İşğalci “mahkeme” 12 yılğa mahküm etilgen Bağçasaray sakini, qırımtatarı Amet Suleymanovnıñ azat etilmesi muracaatını red etti. Ametniñ apishane şartlarına uyğunsız eki hastalığı olsa da, ceza qararı deñiştirilmesi.
İşğal cinayetleri:
İstilâcı devlet rusiye qanunların Qırım sakinlerine basqı aleti olaraq, uquq qorçalav ve mahkeme sistemalarını ise icra mehanizmi olaraq qullanmağa devam ete.
▶ İyülniñ 8-ne qadar Qırımda 217 insan işğalciler tarafından qanunsız şekilde mahküm etildi, olar arasında 132 qırımtatarı. Umumiy miqdardan mahküm etilgenler arasında 39 kişi tevqif (28 – qırımtatarı), 149 ise apis etildi (olardan 97 qırımtatarı).
▶ İyülniñ ortasına qadar Qırımda işğalci “makemelerde” ve başqa “kompetentli organlarda” rusiye federatsiyası Memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.3 maddesine köre protokol tizilgen 847 vaqia qayd etildi. İyün ayı içinde işğalciler eñ az 22 kişini Ukraina tarafdarlığı ve faaliyetleri içün qanunsız şekilde mesüliyetke çektiler.
▶ İşğalci “mahkeme” 2022 senesi fevral ayında “devlet hainligi” maddesi boyunca Ukraina Silâlı Quvetlerine qoşulğan Qırım sakinini ğıyaben mahküm etti. Onı halqara qıdıruvğa ilân etip, 16 yıl qattı intizam cezahanesi cezasına mahküm ettiler.
▶ İşğalciler Ukrainadan hırsızlanğan boğdayını Aqyardan Venesuellağa satmağa alıp keteler. Aprel ayında rusiyeniñ şimaliy ticariy flotunıñ “Enisey” gemisi arhangelskten işğal etilgen Aqyarğa keldi. Bir afta devamında işğalciler gemige Melitopolden çıqarılğan 27 biñ tonna boğdaynı yüklediler. Soñra boğdaynı “Enisey” gemisinden Kavkaz limanı yaqınlarındaki başqa gemige avuştırdılar. Andan gemi İstanbul boğazını keçip, “Venesuela limanına” yol aldı.
▶Rusiye ordusı Qırımda öz gruppalarını yerli sakinlernen gizlemek maqsadınen çalışmalarını arttırdı. Qırımda SOU-nıñ semereli areketleri sebebinden duşman utanmazca cinayetler yapa – Ukraina ücümlerini azaltmaq içün mesken yerlerniñ yanında arbiy obyektlerni yerleştire. Tecavuzcı devlet, arbiy obyektlerniñ mesken yerlerde ya da olarnıñ yanında yerleştirirlmemesi aqqında halqara uquq qaidelerini sistematik tarzda boza.
Qırım yarımadasınıñ askeriyleştirüvi: (meyiller, askeriyleştirüvniñ teñeştirilüvi ve vaziyet).
▶ Afta devamında işğalciler “suvastı-diversiya qarşılığını teminlevden” ve çeşit türlü atıcılıq silâlaından atışlardan arbiy oqutuvlar keçirdi.
▶ Rusiyeniñ ava mudafaası sistemasınıñ çalışması sebebinden olğan patlavlardan soñ, Aqyar yönelişinde turistlerniñ azalması qayd etile, Qırım seyaatlarına umumiy talap 25-30% eksildi. Lâkin turistlerniñ çoqusı seyaat yönelişini Aqyardan Yalta, Aluşta, Gaspra ve Sudaq taraflarına deñiştireler.
▶ “ATEŞ” qarşılıq areketiniñ faalleri Aqyarda işğalcilerniñ tehnikası içün gizli hızmet stantsiyasını, Fiolent körfezinde ise çoq sayıda silâ, arbiy tehnika, S-400 sisteması ve radar stantsiyası yerleşken noqtanı tapıp oldı. “ATEŞ” faalleri ayrıca, Aqmescit yaqınlarındaki Murun-Kır dağında S-300/400 sistemasınıñ yerleşkenini de qayd ete.
İşğalci memuriyetleriniñ propagandası ve duşmanlıqnı qızıştırma:
▶ İşğalciler 2024 seneniñ birinci yarısında Qırımğa 2 million turist kelgeninen maqtandı. Arbiy areketler şaraitinde rf Qırımğa turist aqımını toqtamaq yerine insanlarğa yarımadadaki vaziyet “aman-aman telükesiz” olğanı aqqında malümat berdiler. İşğalci memuriyetlerniñ böyle areketleri işğalcilerniñ cenk faktını gizlegenini köstere. Böyle areketler insaniyetke qarşı cinayettir.
▶”The Sunday Times” neşriyatı “Qırım Smerş” rus teşkilâtınıñ Qırımdaki faaliyeti aqqında maqale çıqardı. Maqalede, Almaniyağa raatlıqqa ketken eki Qırım sakininiñ internetteki fotoresimi işğalcilerniñ eline tüşkeni aqqında söz yürsetile. Fotoda eki ağa-qardaş Avropa çempionatında Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını tutalar. “Qırım Smerş”, bayraqlardan birisi rusiyede yasaq etilgen “terroristik gruppa” olğan Meclisniñ timsalatı olğanını yaza. Soñra “smerş” ağa-qardaşlarğa qorqutuvlarnen muracaat ete: “Siz qaytqance evleriñizni közetecekmiz”. “Qırım Smerş”, rusiyege qarşı davranışlarında şübelengen ukrainlerni taqip etüv, aşalav ve cezalamaq maqsadınen yaratılğan bir saifedir.
Qara deñizdeki vaziyet:
2014 senesi Qırımnı işğal etüviniñ sebeplerinden biri tecavuzcı devletniñ Qara deñizde ükümdarlıq etüv istegi oldı ve bu ükümdarlıqnı saqlap qalmaq içün Kreml er türlü zararğa oğramağa azır edi. Amma o, tam miqyaslı cenkniñ başlamasınen bu istek dağıldı. Rusiye asılında aman-aman deñiz flotu olmağan memleketnen cenkke kirdi. Şimdi Rusiyeniñ deñiz flotu yoq oldı ve tek flotiliyası qaldı.
▶ Sea Baby dronları Rusiye cenk gemileri Qırım suvlarında qullanğan deñiz yollarına 15-ten ziyade suv astı minası yerleştirdi. Yıl devamında “Sea-Baby” dronları vastasınen uzaqtan qoyulğan patlayıcı maddeler yardımınen eñ azından dört rusiye gemisi zarar kördi. Hususan, rusiyeniñ “Samum” raketa gemisi, rusiyeniñ “Pavel Derjavin” közetüv gemisi ve eñ yañı “Vladimir Kozıtskiy” istihbarat-gidrografiya gemisi minalarğa rastkeldi.
▶ Türkiye, Bulgaristan ve Romaniya birlikte Qara deñizni minasızlaştırmağa başladılar. Çalışmalar cenk neticesinde Qara deñizniñ bazı yerlerinde suvnen ketirilgen minalarnı yoq etüvde baqtırılacak. Maqsat – gemicilikniñ telükesizligini arttırmaq, hususan, Ukrainadan boğday çıqarılması içün. Bu teşebbüs – rusiyeniñ Ukrainağa tam miqyaslı tecavuzından soñ Qara deñiz memleketleriniñ birinci büyük ortaq faaliyettir. Onı ömürge keçirmek içün bu memleketler yalıları yanında minalarnı temizleycek ortaq flot yaratmaqnı planlaştıra.
Vatandaşlarnıñ qarşılığı:
Avtoritar rejimniñ esas aletlerinden biri işğal etilgen topraqlarda söz serbestligini sıñırlamaqtır. Rusiyeniñ medeniyleşken istisnalıq mefküresine köre, insanlarnıñ özlerini rusiye vatandaşları olaraq aynılamanı red etmeleri tecavuzcı devlet içün pek hassas bir mevzudır. Rusiye inkişaf vektorınen razı olmağanlarnı işğalciler uquq qorçalav ve mahkeme sistemaları vastasınen, razı olmağa zorlaylar:
▶ Aluştada pensioner bir aqay, kassada nasıl etip töleceksiniz süaline: “Naqit. Biz Ukrainağa köre yaşaymız, rusiyege köre degil” dep cevap bergen. Satıcınıñ açuvlanıp, “Biz rusiyede yaşaymız” degen sözlerine, pensioner: “Siz satıldıñız, biz ise bekleymiz” degen. Aqaynı 15 künge qapatqanlar.
▶ Aqyar sakini Telegram kanallarından birinde işğalcilerge qarşı zorbalıq areketlerine çağırğan tefsirler yazğan. 30 yaşındaki adamğa İnternet saytları ve kanallarnıñ idaresinen bağlı faaliyet yasaqlanıp, 1,5 yıl apis cezası berildi.
▶ Qoz köyüniñ sakini içtimaiy ağlarında ZSU-ğa qol tutıp, Ukrainağa ğalebe tilegen. İşğalciler qadınnı qanunsız tevqif etip, oña qarşı “rusiye ordusını itibardan tüşürüv” iddiasınen memuriy “protokol” tizdi. Dava materialları “mahkemege” yollandı.
▶Saq rayonınıñ sakini rusiye ordusını yamanlap, Ukraina Silâlı Quvetlerine yardım etmege istegeni aqqında bildirgen. İşğalciler adamnı qanunsız tutıp alğan, soñra ise onı afu soramağa mecbur etkenler. Oña qarşı memuriy protokol tizildi ve qanunsız şekilde 50 biñ ruble cöreme töletildi.
▶”Bu – Ukraina” fleşmobı çerçivesinde “Sarı şerit” areketiniñ falleri Aqmescitteki Cenakay-Qır qaya massivinde Ukraina bayrağını köterdiler.
Ukrainağa şan-şüret!