Rusiye federatsiyasu ükümeti, Avropa İşkencelerge ya da insaniyetsiz, menlikni aşalağan muamele ya da cezalarnıñ aldını aluv sözleşmesiniñ (bundan soñ Avropa işkencelerge qarşı sözleşme) lâğu etüvi aqqında (bir devletniñ taraf olğan halqara añlaşmadan tek taraflı ve resmiy olaraq çıqması) teklif kirsetti. Baş nazir Mihail Mişustin tarafından imzalanğan qarar avgustnıñ 25-nde rusiye federatsiyasınıñ resmiy uquq vesiqaları portalında yayınlandı.

İşğal etilgen Qırımda rusiye ukrain siyasiy mabüslerini muntazam sürette taqip ete ve işkencege oğrata. Al-azırda işğalciler qanunsız şekilde 222 insannı apislerde tutmaqta, olarnıñ arasında 133 mabüs qırımtatarı. Rusiye, böyle areketlernen aslında çalışmağan insan aqlarını qorçalav mehanizmlerinden qurtula.

Rus cellâtlarınıñ birinci qurbanı daa 2014 senesi qırımtatar faali Reşat Ametov oldı. Qırımnıñ işğal etilmesine qarşı piketten soñ onı sözde “Qırım mudafaası” azaları tutıp aldı. Rus arbiyleri ögünde onı maşinağa süyreklep, belli olmağan yerge alıp kettiler. Onıñ aqqında bir daa haber alınamadı — onıñ ceseti Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında martnıñ 15-nde tapıldı. Aqaynıñ cesetinde vahşiyce işkence izleri tapıldı.

İşğalciler siyasiy mabuslerni apishanelerde sistematik sürette işkencelerge oğratalar, olarğa tibbiy yardım kösterilmey, mevcut sağlıq meseleleri közge alınmay, “izsiz işkence” usullarını qullanıla. Rusiye cinayetleriniñ misalleri sayısız.

2022 senesi aprelniñ 29-nda Köktöbelde Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından hırsızlanğan grajdan jurnalisti ve aq qorçalayıcısı İrina Daniloviç, insaniyetsiz ceza şartları aqqında bildire: onıñ sözlerine köre, koloniya memuriyeti, gestapo hadimleriniñ areketlerine oşağan usullarnı qullana. Faalniñ bildirgenine köre, yüzlernen qadın “izsiz işkencelerge” oğraylar – odalarda gece-kündüz, daima elektrik ışıqları yana, közlerini bağlamaq bile yardım etmey. İnsanlar yuqlap olamay, hronik baş ve köz ağrılarından çekişe. Bundan da ğayrı, saba saat altından başlap, bir qaç yıl devamında baraklarda ses arttırıcı donatmalar ekstremal yükseklikte çalışa. Böyle bir gürültü büyük azaplarğa sebep ola ve ciddiy bir fizikiy ağrığa yol aça.

Apiske alınmadan evel arterial ve mitral yürek yetişmezliginen çekişken qırımtatar faali ve “Qırım birdemligi” jurnalisti Amet Suleymanovğa saba saat 6-dan aqşam saat 22-ge qadar töşekte yatmaq yasaq etile. O, bütün kün tar skemle üstünde turmağa ya da oturmağa mecbur. Suleymanov er kün özüni yaramay ve alsız duya. SİZO hadimleri onıñ Quranını tartıp aldılar, saba ve gece namaz qılmağa ruhset bermeyler, kündelik tertipni bozğanı içün onı kartserge qapatmaqnen qorquzalar.

Nevbetteki misal – Emir Üsein-Kuku, işğalciler tarafından “Qırım musulmanları gruppası” davası boyunca sahte qabaatlavlar sebebinden mahküm etilgen faal. 2023 senesi iyül ayınıñ soñunda oña bağırsaq ameliyatı yapıldı: Rusiye ekimleri alâ daa angi qısmında tıbbiy müdahale yapılğanını aytmağa istemeyler; ileride kerek olğan reabilitatsiyada siyasiy mabüsni red ettiler. Üsein-Kuku, ameliyattan soñ oña kürpe aşamaq yasaq olğanı içün, apishaneniñ aşhanesinde aşamaycağını bildirdi. Emirniñ kerekli aş temin etilmemesiniñ neticesi olaraq, onı muntazam sürette açlıqqa oğratalar.

Qanunsız şekilde “terrorizm”de qabaatlanğan 63 yaşındaki qırımtatarı Servet Gaziyev bağırsaq ve bel ağrılarına şikâyet ete. Rostov-na-donunıñ 5-ncı SİZOsında siyasiy mabüsten qılınalar: izolâtor hadimleri sistemalı tarzda aqaynı köteklegenler, bunıñ neticesinde onıñ areket etüv ile problemleri keskinleşti.

Rusiyeniñ tula vilâyetindeki 1-nci sanlı tüzetiş koloniyasınıñ hadimleri ukrain siyasiy mabusı Server Zekiryayevni kanalizatsiya sistemasından toqtamayıp zeerli dumanlar nefes almağa mecbur eteler. Boğuluv isi ve boynunda ahlat tüyümleriniñ keskin yanğısı sebebinden o, siñir ve fizik ipranuv alına kelgen, dört küngece ardı-sıra yuqlap olamay. Aynı koloniyada Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonında iştirak etkeni iddasınen Qırımdaki işğalci mahkeme tarafından 6 yıl apis cezasına mahküm etilgen qırımlı siyasiy mabus Rustem Osmanov da tutmaqta. Koloniyağa kelgeninden berli idare hadimleri ve olarnıñ nezareti altındaki mabüsler onı Ukraina vatandaşlığı sebebinden mabusni toqtamayıp qorquzalar, işkencelerge ve aşalavğa oğratalar.

Rusiye apshanelerinde insaniyetsiz tutuluv şartları ve tibbiy yardımnıñ olmaması devamlı olaraq siyasiy mabuslerniñ ölümine yoş açmaqtadır. Böyleliknen, soñki yıllarda Cemil Gafarov, Konstântin Şiring, Rustem Virati ve digerleri esirlikte vefat ettiler.

İşğalci devlet sistemalı şekilde kerçek yüzüni köstere: Avropa Sözleşmesiniñ lâğu etilmesi, rus apishanelerinde bulunğan mabüslerge tıbbiy yardım köstermeme, “kerekli” malümatnı almaq içün işkence etüv, siyasiy mabüslerni qorquzuv ve olarğa psihologik zorbalıq kösterüv, faallerni qaçıruv ve öldürüv kibi cinayetler içün mesüliyetni bütünley özünden çıqaruvdır. 

Temsilcilik ğarbiy memleketlerni rusiyege qarşı basqını arttırmağa çağıra ve bütün ukrain siyasiy mabüsleriniñ tez vaqıtta azat etilmesini talap ete.