Sekiz avropalı tışqı işler naziri – Anders Samuelsen (Daniya), Sven Mikser (Estoniya), Edgar Rinkeviçs (Latviya), Linas Linkâviçus (Litva), Yatsek Çaputoviç (Poloniya), Teodor Viorel (Romaniya), Margot Valström (İsveçiya) ve Pavlo Klimkin (Ukraina) aşağıda ketirilgen ‘‘Dört yıl soñra – işğal etilgen Qırım aqqında unutmamız’’ serlevalı ortaqlıq maqaleni derc ettiler.
Bir sıra halqara añlaşmalarğa köre Qırımnı Ukrainanıñ bölünmez qısımı olaraq qabul etkenine baqmadan, dört yıl evelsi, yani 2014 senesi saban ayınıñ (mart) 18 künü, yarımadanıñ qanunsız işğali boyunca Rusiye soñki adımını yaptı. Qırımnıñ Rusiye tarafından zapt etilüvi, yarımdada rusiye ordusınıñ mahsus quvetleriniñ belgisiz adamlar olaraq qullanmasından başlap, ukrain ve halqara qanuniyetni bozup keçirilgen qanunsız ‘‘referendumge’’ qadar, bir qaç qanunsız adımdan ibaret edi. Başta prezident Putin yuqarıda qay etilgen silâlı quvetlerniñ Rusiye ile alâqası olmağanını iddia etken edi, amma soñra, 2014 senesi kiçik (fevral) ayınıñ soñunda, Qırımnı şahsen zapt etmege emir etkenini tanıdı. Keççe o işğalde iştrak etken rusiye silâlılarnı cümertliknen nişanlağan edi.
Qırımnıñ sakinleri apansızdan Moskovanıñ akimiyeti altında qaldılar. Olarnı rusiye vatandaşlığını almağa ve rusiye ordusında hızmet etmege mecbur ettiler, bunıñ ekisi de halqara uquqnuñ bozuluvı sayılmaqta. Olarğa qarşı insan aq-uquqlarınıñ bozuluvına, bu cümleden, siyasiy sebeplerden maküm etilüvlerge, ğayıp oluv ve atta öldürüv adiselerge, matbuat vastalarnıñ ve milliy mekteplerniñ qapatıluvına ketirgen kütleviy cezalavlar başladı. Cezalavlarnıñ esas nişanları qanunsız ilhaqqa qarşı çıqqan qırımtatarlar ve etnik ukrainalılıar oldılar. Onlarca insan sahte qabaatlavlar boyunca azatlıqtan marum etildi. Bu cümleden, ukrainalı kinorejissör Oleg Sentsov sözde ‘‘terrorizm’’ içün 20 yılıq apis cezasına maküm etildi.
Sentsovnen beraber daa 60-tan ziyade siyasiy mabüs deryal azat etilmeli. Ukrainada insan aq-uquqları boyunca BMT Missiyası ve başqa ceryanlar tarafından qayd etilgen Qırımdaki insan aq-uquqları saasında deşetli vaziyet deryal çezilmeli. Qırımğa halqara közetici taqımlar kirsetilmeli. Yarımadada insan aq-uquqları qorçalavınıñ yüküni öz boyunına alğan az sayılı cesür cemaat teşkilatları ise bizim ertaraflama yardımımızğa muhtaçlar.
Rusiye ilhaqnı yerli vaziyetniñ deñişivü olaraq adlandırmağa tırışa. Halqara uquq boyunca Qırım Ukrainanıñ qısımı olğanı aqqında iddialar Rusiye tarafından endi separatizm olaraq qabul etilge ve cezalana. Buña baqmadan, halqara cemiyetniñ iç bir azası Rusiyeniñ Qırımğa qast etüvini qabul etmedi. Aksine, halqara cemiyet halqara aq-uquqnıñ bozuluvını ve Rusiyeniñ Qırımnı toqtamadan silâlaştırğanını ertaraflama takbih etmekte. BMT Baş assambleyası Ukrainanıñ territorial bütünligine qol tutqan bir sıra rezölütsiyalarnı qabul etti. Amerika Qoşma Ştatları, Kanada ve Norvegiya kibi ortaqlarınen beraberlikte Avropa Birligi ilhaqnı qabul etmeme siyasetine qol tuta ve onıñ sebepçisi olğan şahıslarğa ve teşkilâtlarğa qarşı bir sıra sanktsiyalar qabul etti. Kerç köpüriniñ qurucılığına da bu noqtaiy-nazarından baqıla. Qırımda ticaret ve yatırım faaliyeti yasaq etildi, yarımadağa seyaatlar sıñırlandı. Niayet, Avropa Birligi Rusiye tarafından Qırımda keçirilgen saylavlarınıñ neticelerini tanımay.
Qırımnıñ halqara kün tertibinden yoq etilüvine imkân bermemiz. Bu maqsat ile Avropa Birliginiñ tışqı işler ve havfsızlıq siyaseti boyunca Yüksek Temsilcisi Federika Mogerini er yıl AB adından Qırım boyunca beyanatınen çıqışta buluna. Sıñırlayıcı tedbirler ve sanktsiyalar qanunsız ilhaq bitkence devam etecek.
Qırımnıñ qanunsız işğali Qaradeñiz regionında telüke seviyesini yükselte, amma onıñ neticeleri regionnıñ sıñırlarından daa büyük. Donbastaki rusiyeniñ istilâsı ile beraberlikte o Suvuq cenk bitken soñ Avropada istiqrarnıñ temeli olaraq üküm sürgen havfsızlıq tertibi, qanun ve qaidelerini bozmaqta. Qırımda yüz bergen vaqialar yalıñız Ukrainağa degil, epimizge tesir etmekte. Onıñ içün biz Qırımnı unutmamız ve terk etmemiz.