Devamlı işğal şaraitinde bile Qırım boysunmadı. Repressiyalar, kütleviy tintüvler ve taqiplerge baqmadan yarımada sakinleri ruhtan tüşmedi. Ukrain tili alâ daa yarımadada eşitile, milliy hatıra nesilden nesilge aşlana, ananeler ise, olarnı yoq etmege tırışsalar da, qorantalarda saqlanıla. Er kün qırımlılar sessizce, boysunmadan qarşılıq köstere. Olarnıñ qarşılığı – telüke olsa da, aynı zamanda aqiqat, itibar ve kimlik oğruna bir turuş.

Milliy tirenüv merkezi ile beraberlikte #qarşılıq_areketi adlı mahsus leyha çerçivesinde duşmanğa Qırımda Ukraina izlerini silmege izin bermegenler aqqında ikâye etemiz.

İşğalci memuriyet Ukraina aqqında hatırlatqan er şeyni yoq ete: ukrain tilinde tasil bergen mekteplerni qapata, milliy timsallerni yoq ete, razı olmayuv işareti içün bile taqip ete. “RF ordusınıñ itibardan tüşürilüvi aqqında“ qanun er türlü serbest fikirni nezaret etüv ve bastıruv aleti oldı.

Er bir narazılıq areketi – divar yazısı, levha, bir söz – Qırımnı azat etmek kibi büyük maqsatqa doğru küçük bir adımdır.

• İşğal etilgen Aqyar sakini içtimaiy ağlarda sanki cenkke qarşı çıqıp, rus işğalcilerine qarşı cenkleşken “rusiye azatlıq Legionı” ve “rusiye göñülli korpusı” bölüklerine qoşulmağa çağırğan. Aqyar şeeriniñ “işğalci prokuraturası” rf ceza qanunnamesiniñ 205.2 maddesi 2-nci qısmı “İnternet ağınıñ qullanuvı ile terrorizmniñ açıq aqlanuvı ve oña çağıruvlar” boyunca cinaiy qabaatlav hulâsasını tasdıqladı. Qabaatlav hulâsasınen cinaiy işni baqıluv içün işğalci “mahkemege” yolladı.
• “Aqyar şeeri prokuraturası“, RF cinayet kodeksiniñ 275 maddesine istinaden “devlet hainligi”nde qabaatlanğan yerli sakin Dmıtro Miskovğa qarşı cinaiy davanıñ qabaatlav neticelerini tasdıqladı. O, 2024 senesi iyül ayından sentâbr ayına qadar Ukraina Silâlı quvetleriniñ mahsus hızmetlerinen işbirlikte bulunıp, WhatsApp messenjeri vastasınen Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemileriniñ yerleşüv yerleriniñ ve Rusiye gvardiyasınıñ vertolötlarınıñ fotoresimlerini yollay edi. Onıñ bildirgenine köre, oña tahqiqat izolâtorında tutuv şeklinde tedbir alındı. Cinaiy davanı baqmaq içün işğalci mahkemege yolladılar.
• Aqyarnıñ sözde “lenin rayonı prokuraturası” sabıq munitsipal hızmetçisi olğan 60 yaşındaki yerli sakinni içtimaiy ağlarda “işğalci devletke sayğısızlıqta” qabaatlap, 100 biñ ruble cöreme belgiledi. Oña qarşı cinaiy iş açıldı . Rusiye memuriy uquq bozuluvlar kodeksiniñ 20.1 maddesi 3-nci qısmına (“nefret ya da duşmanlıqnı doğuruv, insannıñ ya da şahıslar gruppasınıñ menligini aşalav”) köre dava açtılar, sözde “mahkeme” ise cöreme şeklinde memuriy ceza berdi.
• Kefeli poçtacı, 62 yaşındaki qırımlı İrina Volodımırova “rusiye ordusını itibardan tüşürüv” sebebinden bir yıl ve sekiz ay mecburiy işke mahküm etildi. Avgustnıñ 14-nde olıp keçken “mahkeme oturışuvı” oña daa eki yıl devamında internette bir şeyler yazmağa yasaq etti. İşniñ sebebi onıñ içtimaiy ağlardaki yazıları oldı, lâkin tafsilâtları aydınlatılmay. Daa evel qadınğa içtimaiy ağlarda rusiye arbiy hızmetiniñ itibarını tüşürgen yazılar içün üç kere para cezası berildi. O, 2025 senesi iyül ayında “terrorist ve ekstremistler” cedveline kirsetilgen edi.
• Qırımnıñ işğalci quvetleri 1978 senesi doğğan bir Ermeni Bazar sakini tutulğanı aqqında iddia etti. Olarnıñ malümatına köre, adam cemaat yerinde “Ukrainağa şan-şüret” dep bağırğan. Bunı cemaat tertibiniñ bozuluvı olaraq tanıtıp, telüke olaraq köstermege tırıştılar.
• Qırımnıñ sözde “yuqarı mahkemesi”, Canköy rayonınıñ 28 yaşındaki sakinine ceza berdi. 2024 senesi mart ayında qadın, sanki “svo”ğa qarşı çıqqanını bildirmek içün, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ temsilcileri ile içtimaiy ağlar vastasınen bağ qurdı ve rf silâlı quvetleriniñ ava mudafaası vastalarınıñ yerleşüvi aqqında malümat berdi. Mahkeme qadını 15 yılğa qadar umumiy rejimli koloniyada azatlıqtan marum etüv cezasına mahküm etti, oña qoşma 1,5 yıl azatlıqtan marum etüv cezası ve 100 biñ ruble para cezasını berildi.

Bugün vaqtınca işğal etilgen Qırımğa qarşılıq kösterüv endi çoqtan berli yalıñız aktsiyalar degil, bu – rusiyeniñ 2022 senesindeki tam miqyaslı istilâsından soñ faalleşken bir areket oldı. Yarımadada, telükelerge baqmadan, barışıq şekilde areket etken ve küreşte qararlılıqnı saqlağan cesür insanlar ağı şekillendi.

Qarşılıq areketi iştirakçileri informatsion cebede çalışalar, işğalcilerniñ cinayetlerini vesiqalaylar, tınç qamaçavlarnı koordinatsiya eteler ve Ukraina mudafaa quvetlerine müim malümat yetkizeler. Olarnıñ areketleri sadece cesürlik degil, aynı zamanda Qırım tirenüv köstergenini ve susmanağanını tasdıqlağan bir işaret.

Olarnıñ er bir areketi – kureş devam etkenini köstere. Bu, bütün Ukrainağa yañğırağan Qırımnıñ sesidir ve bu ses “Biz boysunmadıq. Biz turamız. Biz – serbest bir devletniñ parçasımız” dep seslene.

• “ATEŞ“ qarşılıq areketi işğal etilgen Aqyarda rusiye silâlı quvetleri içün müim olğan Krugla ve Grafska körfezi rayonlarında keşif keçirilgeni aqqında haber etti. Krugla körfez yanında büyük kalibrli tüfeklernen mobil gruppalar qayd etilgen, olar deñiz dronlarınıñ ücümlerini ve pilotsız uçuş apparatlarınıñ ücümlerini toqtatmaq içün gece nevbette tutula. Bundan da ğayrı, ATEŞ agentleri rf Qara deñiz flotunıñ müim logistik noqtası olğan işğal etilgen Aqyarnıñ Kozak körfezi rayonında istihbarat keçirgenlerini bildirdiler. Olarnıñ malümatına köre, anda 810-ıncı deñiz piyade brigadasınıñ yanğın bazası, desant gemileriniñ yerleştirüv alanı ve eski 13132-K arbiy deñiz flotunıñ arbiy delfinariy olaraq qullanılğan neft keçirme terminalı qayd etilgen. Bundan da ğayrı, şimdiki vaqıtta pilotsız uçuşlar içün qullanılğan “Hersones“ ava limanı, mahsus deñiz hızmetçilerini, dalıcılarnı ve qurtarıcılarnı azırlağan 561-nci tamir-qurtaruv merkezi de tapıldı. Onıñ arbiyleri 2022 senesi Mariupol ücümlarında iştirak etkenler ediler ve şimdi de cenkleşmege devam eteler.
• “Jovta Striçka” (“Sarı Şerit”) qarşılıq areketiniñ faalleri, işğalci memuriyetniñ Yañı Qapu ve Ermeni Bazar arasında qoşma blokpostlar qurmağa planlaştırğanını bildire. Olarnıñ malümatına köre, anda işğalci quvetçiler eñ azından birinci ay devamında telefonlarnı teşkerecekler, onıñ içün diqqatlı olmaq kerek. Faaller vaqtınca işğal etilgen Bağçasaray, Aqyar ve Kezlevniñ fotoresimlerini derc etip, yarımadanıñ keleceginen bağlı er angi müzakerelerde işğal altında yaşağan qırımlılarnıñ da fikirleri diqqatqa alınmaq kerekligini qayd ettiler. Faaller, Qırım sakinleriniñ Ukraina bayrağı altında evge qaytmağa istegenini yazdı. “Jovta Striçka” ayrıca işğal etilgen Qırımnıñ benzin stantsiyalarında Aİ-95 benzininiñ olmağanını haber ete. Olarnıñ malümatına köre, işğalci memuriyet bunı rusiyede olğan ”qazalarnen” bağlay, lâkin yerli sakinler bunıñ kerçek sebebi – rusiye yaqarlıq astyapısına ukrain dronlarınıñ ücümi neticesinde ketirilgen zarar olğanını añlay. Faallerniñ qayd etkenine köre, insanlar buña otimistik baqa ve yaqıt qıtlığı işğalciler içün daa çoq problem yaratacağını tüşüneler.
• “Zla Mavka” (“Açuvlı Mavka”) qarşılıq areketi Qırımda işğalde yaşayışnıñ kerçekleri aqqında kündeliklerini alıp barmağa devam eteler.
• “Krımski boyovi çaykı” (“Qırımnıñ cenkâver çağalaları”) faalleri areketiniñ faalleri vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki satqınlarnı ve rusiye cenk cinayetçileri aqqında malümatnı sistemalı sürette toplap, neşir etmege devam eteler.

2025 senesi iyülniñ 30-na qadar, rusiye işğalci akimiyeti tarafından teşkil etilgen siyasiy taqipler sebebinden, vaqtınca işğal etilgen Qırımda eñ azdan 220 adam apislerde tutulmaqta. Olar arasında 133 qırımtatar bar. Olarnı “terrorizm”, “ekstremizm” ya da “devlet hainliginde” qabaatlaylar. Bu areketler tirenüvni bastırmaq, insan aqlarını sıñırlamaq ve tamır halqnı öz vatanından quvmaq içün yapılğan sistemalı siyasetniñ bir qısmıdır.

Siyasiy mabüsler qıyın şaraitte bulunalar – izolâtsiya, ruhiy ve fizikiy basqı, işkence. Amma böyle insaniyetsiz şaraitte bile olar öz itibarına, serbestligine ve kimligine sadıq qalalar. Olarnıñ areketleri Qırım tirenüviniñ – azatlıqqa qarşı ruh ve irade quvetiniñ canlı timsali oldı.

Soñki afta vaqiaları bu insanlarnıñ azimkârlığı, olarnıñ tirenüvini bastıruv ıntıluvlarından daa küçlü olğanını tasdıqlay.

• İşğalciler 26 yaşındaki işğal etilgen Aqmescit sakini Alina Grekni sözde “devlet hainligi”, “terrorcılıq faaliyeti” ve “terrakt azırlavında” qabaatlap, 15 yıl koloniya cezasına mahküm etti. 2024 senesi yanvar ayında Grek sanki tutaştırıcı aletni yaqıp, bunı videoğa çıqarğan.

İşğal yıllarnen devam etkenine baqmadan, Qırımdaki qarşılıq areketi küçlene, inkişaf ete ve belli olmağa başlay. İşğalci akimiyet tarafından basqınıñ artması qarşılıqnıñ quvetleşmesini daa bir kere köstere. 2025 senesi avgusnıñ 7-ne qadar rusiye federatsiyası memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.3 maddesine köre tizilgen ve vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki sözde “mahkemelerge” ve başqa vekâletli organlarğa yollanılğan 1508 vaqia qayd etildi.  20.3.3 maddesi rusiye tarafından söz serbestligine ve vatanperverlikke qarşı küreş aleti olaraq faal şekilde qullanılmaqta.

1353 adisede memuriy cezalar, esasen para cezaları ya da diger davalarğa qoşulıp umumiy tedbir alınması aqqında qarar çıqarıldı; 48 dava ala daa baqıla. Cınısqa köre qadınlarğa qarşı 688 (51%), erkeklerge qarşı ise 663 (49%) qarar çıqarıldı. Ermeni Bazarda vaziyet eñ kritik: tek 2025 senesiniñ ilk altı ayı devamında 184 dava açıldı, bu ise Qırımdaki bütün davalarnıñ yarısı.

Özüni telükege atıp, tirenüv köstermege devam etken er keske minnetdarmız. İçtimaiy ağlarda bir yazı ya da milliy renkler taqip içün sebep ola bilecek vaqıtlarda, er bir qarşılıq köstergiçi – teren cesürlik işaretidir.

Er bir söz, er bir işaret, er bir sarı-mavı timsal “Biz barmız. Biz seslenemiz. Biz turamız” degen hatırlatmadır. Qırım – bu Ukraina.