Boş ay (noyabr) 06 künü Ukraina Yuqarı Şurasında ”Ukrainada jurnalist faaliyetiniñ havfsızlığı: vaziyet, problemalar ve olarnı çezüv yolları” mevzusında parlament diñlevleri ötkerildi.

Diñlevlerde aq qorçalayıcılar ve Qırım matbuat vastalarınıñ vekilleri Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda söz serbestligini sıñırlav, mustaqil jurnalistik faaliyetini yoq etüv ve jurnalistlerni taqip etüv kibi muim bir mevzunı köterdiler.

Sabıq siyasiy mabus, ”Ukrinform” agentliginiñ jurnalisti Roman Suşçenko işğal şaraitlerinde jurnalist faaliyeti pek müim bir vazifeni becergenini, vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki yaşayışnı aydınlatqan jurnalitler ise yalıñız serbestliklerini degil de, ayatlarını ğayıp ete bilgenini qayd etti. Suşçenko Qırımda taqip etilgen, Rusiye ve Qırım apishanelerinde bulunğan bütün jurnalistlerniñ adlarını oqudı.

Qırım işğali devamında aq qorçalayıcılar jurnalistlerniñ taqip etilüvi ile bağlı olğan eñ azından 369 adiseni qayd ettiler, olardan eñ azından 100 Qırımnı silâ vastasınen zap etüvniñ birinci ayında yüz bergen edi. Qırım jurnalistlerine ve blogerlerine, bu cümleden Anriy Klimenkoğa, Mıkola Semenağa, Anna Andriyevskayağa ve başqalarğa qarşı ondan ziyade cinaiy iş açıldı. 10 muarririyet ve yüzge yaqın jurnalist öz faaliyetleri sebebinden vaqtınca işğal etilgen topraqlardan Ukraina qıtasına köçmege mecbur oldı.

Al-azırda 90 yaqın qırımlı Qırım ve Rusiye apishanelerinde siyasiy sebeplerden tutula, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov, Server Mustafayev, Osman Arifmemetov, Remzi Bekirov, Timur İbragimov, Rustem Şeyhaliyev ve başqa ihtisaslı ve aveskâr jurnalistler bulunalar. Memedeminovge al-azırda üküm çıqarıldı, başqalarğa sert şarait koloniyalarda 10 yıldan ömür böyü cezalarına qadar ükümler çıqarıla bile.

Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci akimiyeti tarafından Qırım toprqlarında ukrain jurnalistlerine qarşı yapılğan cezalavlar aqqında ”Zmina” insan aqları merkeziniñ yolbaşçısı Tetâna Peçonçık ikâye etti. O, soñki yıllar devamında Qırım ”Sükünet divarı” ile qoralanğan ”qorqu yarımadasına” çevirilgenini qayd etti. ”Anda mustaqil jurnalistika yoq etildi. Ve ”Freedom House” halqara teşkilâtınıñ fikirince, al-azırda Qırım dünyada söz serbestligi boyunca soñki yerlerden birinde bulunmaqta. Artında tek Özbekistan, Türkmenistan ve Şimaliy Koreya kibi memleketler qaldı”, – dep qayd etti aq qorçalayıcı.

Tetâna Peçonçık emin ki, siyasiy mabuslarnıñ, bu cümleden, cemaat ve jurnalist faaliyetleri içün zarar körgen vatandaşlarımıznıñ azat etilüvi içün küreşmege, Qırımda jurnalistlerniñ aqlarını bozğan şahıslarğa qarşı çetel ortaqlarımızdan sanktsiyalarnıñ işletilüvini talap etmege kerekmiz.

”Qırım.Aqiqat” leyhasınıñ yolbaşçısı Volodımır Prıtula 2014 senesi mart (saban) ayında çalışmağa başlağan ”Qırım.Aqiqatqa” yapılğan basqı, vaqtınca işğal etilgen Qırımda leyhanıñ muhbirleri ağı ve işğalci akimiyet tarafından jurnalistlerge yapılğan basqı aqqında ikâye etti.

Qırımdan ukrain kütleviy matbuat vastaları quvulğandan, televizion, radio kanalları, internet-saytları blok etilmege başlağan soñ, Qırımda faal şekilde grajdanlıq jurnalistika inkişaf etmege başladı. Adiy lâqayd qalmağan vatandaşlar faal şekilde içtimaiy ağlarını işletmege başlap, siyasiy mabuslarğa qarşı açılğan davalar boyunca mahkeme salonlarından fotoresimlerni yerleştirmege, tintüv ve kütleviy şekilde yaqalav yerlerinden canlı yayınlavlar alıp barmağa, silâlılarnıñ faaliyetinden zarar körgen adamlar ile sübetlerni yazmağa başladı.

Aq qorçalayıcı Emil Kurbedinov, grajdanlıq jurnalistler Qırımda yekâne mustaqil haber menbasına çevirilgenini qayd etti. ”Ayatlarını telüke altına qoyıp, çoqtan-çoq qorqutuvlarğa, yaqalavlarğa, cöremelerge, ruhiy basqığa baqmadan, olar öz işini becereler. Qırımda eki yıldan ziyade çalışqan ”Qırım berdemligi” cemaat birligi grajdanlıq jurnalistikasınıñ inkişafına büyük issesini qoşmaqta”, – dep qayd etti abulqat. Kurbedinov RF grajdanlıq jurnalistlerine basqı yapqanını, cemaat faalleri cinaiy mesüliyetke çekilip, Rusiye apishanelerinde bulunğanlarını qayd etti.

”Grajdanlıq jurnalistler bütün qaideler boyunca bir-de-bir taqip etüvden azat etilip, öz topraqlarındaki vaziyet, öz vatandaşları, dindaşları aqqında malümat darqata bilmeli, tınç vatandaşlarğa qarşı yapılğan arbiy ve başqa cinayetlerni, zorbalıqnen ğayıp etüvlerni, qıyınlavlarni aydınlata bilmeliler.

Aq qorçalayıcılar

• vaqtınca işğal etilgen Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlanmasından zarar köregen jurnalistlerni uquq qorçalav organlarına, halqara mahkeme müessiselerine, İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etmege;
• şu cümleden jurnalistik faaliyetleri sebebinden maküm etilgen şahıslarğa qol tutuv olaraq Ukraina Yuqarı Şurasını ”Ukrainağa qarşı silâlı tecavüz neticesinde serbestlikten marum etilgen şahıslarnı içtimaiy ve uquqiy qorçalav aqqında” Ukraina Qanun leyhasına qol tutmağa;
• Ukraina Nazirler Şurasını Qırımğa çetel jurnalistlerniñ ve aq qorçalayıcılarnıñ irişimini qolaylaştırmağa çağırdılar.

Fotoresimde grajdanlıq jurnalist Nariman Memedeminov. ”Ğratı” matbuat vastasında çalışğan Anton Naumlyuknıñ resimi