2017 senesi dekabr 22 künü Kıyiv şeerindeki ”Qırım evinde” Temsilcilikniñ 25-yıllığı munasebetinen ”Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi: Rusiye işğali şaraitlerinde faaliyetine qıymet kesüv” adlı tögerek masa olıp keçti. Merasimde merkeziy icra akimiyetiniñ ve silâlı uquq qorçalayıcı hızmetleriniñ vekilleri, Ukraina halq mebusları, Qırımtatar Milliy Meclis reberiyeti, AHIT Mahsus közetüv taqımınıñ ve leyhalar Koordinatorınıñ, BMT İnsan aqları boyunca közetüv missiyasınıñ, Halqara Qızıl Haç Komitetiniñ, Avropa Birliginiñ Ukrainadaki temsilciliginiñ, Avropa Şurasınıñ Ukrainadaki Ofisiniñ, Büyük Britaniya ve AQŞ elçihaneleriniñ temsilcileri, alimler ve mesleatçılar iştirak etti.
Tögerek masa devamında Temsilcilikniñ 1992 senesinden 2017 senesine qadar faaliyeti muzakere etildi, bu cümleden, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Temsilcilikniñ teşkil etilüvi ve 2014 senesinece areketleri, Rusiye istilâsı şaraitlerinde taqdiri, qıta Ukrainağa vaqtınca köçüvi ve 2017 senesi avgust ayından başlap faalleşüvi aydılatıldı. Tögerek masa iştirakçileri Temsilcilikniñ Qırımnı işgalden azat etüvi ve reintegratsiyası boyunca faaliyetini muzakere ettiler. Temsilcilikniñ analitik, ekspert ve ilmiy сeryanlarını mütenasip Ekspert Şurası vastasınen Qırım meselelerine doğrultmağa kerek olğanı qayd etildi. Merkeziy akimiyet ogranlarınıñ Qırımnı işgalden azat etüvi ve reintegratsiyası boyunca faaliyetini uyğunlaştırmağa kerek olğanı da qayd etilip, Temsilcilikniñ halqara ve gumanitar yönelişleri muzakere etildi. Tögerek masa iştirakçileri Qırımnı işgalden azat etüvi ve reintegratsiyası boyunca areket planlarına ve strategiyasına ayrıca diqqat ettiler.
Temsilcilikniñ 25-yıllığı munasebetinen ”Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi:
– Rusiye işğali şaraitlerinde faaliyetine qıymet kesüv” adlı tögerek masanıñ tevsiyeleri
(2017 senesi dekabr 22 künü, ‘’Qırım evi’’, Kıyiv şeeri)
Tögerek masanıñ iştirakçileri, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisiniñ, onıñ Birinci muavininiñ, Temsilcilik apparatınıñ reberi vazifesini vaqtınca becergen şahısnıñ, Ukraina milliy deputatlarınıñ, Qırımtatar Milliy Meclis, icra akimiyet organlarınıñ vekilleriniñ maruzaları esasında şunı tesbit ettiler:
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ tarihi, 1991 senesi Ukraina öz mustaqilligini ilân etmesinden, Anayasa qurumına Ukraina Prezidenti mertebesini kirsetilüvinden ve kene de 1991 senesi Ukraina devleti terkibinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti ğayrıdan tiklenüvinden başlandı. 1992 senesi dekabr 17 künü Ukraina Yuqarı Şurası ”Ukraina Prezidentiniñ Qırım Cumhuriyetinde Temsilciligi aqqında” № 2875-XII Ukraina qanunını qabul etti.
Ukraina Anayasasınıñ ”Qırım Muhtar Cumhuriyeti” adlı X-cı bölügine ayrı 139-cı madde kirsetildi, oña köre Qırım Muhtar Cumhuriyetinde, statusı ayrı qanunnen belgilengen Ukraina Prezidentiniñ Temsilciligi bulunmaqta. Bunınen Temsilcilik Ukrainanıñ esas qanunında pekitilgen akimiyet organına çevirildi. Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ faaliyeti 1998 senesi qabul etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ameldeki Anayasasınıñ 5-ci ve 37-ci maddelerinde aks etildi. Ukraina Prezidenti 2000 senesi aprel 7 künü imzalağan Qararına binaen, Ukraina Qırımtatar Milliy Meclisini tanığanınıñ tasdığı olaraq, Qırımtatar halqı vekilleri şurasınıñ Kâtibiyeti teşkil etildi.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ bügünki statusı 2000 senesi mart 2 künü qabul etilgen ameldeki № 1524-III mahsus Ukraina qanunı ile keñişledi. Temsilcilikniñ esas vazifeleri – Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Anayasa kefil etken insan ve vatandaş aq-uquqları ve serbestliğine riayet etilmesine ve milletlerara barışıqlıq, içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy stabillikke irişüvge yardım etmek maqsadınen Ukraina Prezidentini temsil etüv, kadro, analitik, bildirüv, uquq-qorçalayıcı meseleleriniñ çezilüvidir.
Qırım yarımadasınıñ işğalci memleket tarafından fevral 2014-te zapt etilüvinden soñ, Temsilcilikniñ Aqmescit (Simferopol) şeerindeki faaliyeti toqtatıldı, Temsilcilikniñ reberiyeti işğal olunğan Qırım Muhtar Cumhuriyetini terk etti. Temsilcilkniñ faaliyetini Qırımnıñ vactınca işğali şaraitlerinde ğayrıdan tiklemek maqsadınen, Ukraina Prezidenti 2014 senesi mayıs 16 künü bergen emiri ile Temsilcilik Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile memuriy sıñırına yaqın olğan Herson şeerinde yerleşti. Temsilcilikniñ faaliyetinde yañı devir 2016 senesi yanvar 20 künü Ukraina Prezidentiniñ № 16/2016 Qararı ile başlandı. Bu vesiqa ile Temsilcilikniñ uquq qorçalayıcı ve halqara saalarında vazifeleri keñişletildi, Herson şeerinden ğayrı, Kiyev şeerinde de Temsilcilikniñ ayrı bölügini teşkil etmege közde tutula.
Ukraina Prezidenti 2017 senesi avgust 17 künü imzalağan № 221/2017 Qararı ile, Daimiy Temsilciniñ Birinci muavini içün qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca mahsus vazifeler belgilendi. Devlet hızmeti aqqında yañı Ukraina qanunlarına binaen, Temsilclilikniñ terkibine Temsilcilik apparatı reisi vazifesi kirsetildi. Temsilcilik öz işiniñ yönelişlerini belgiledi, merkeziy ve yerli Ukraina akimiyeti ile semereli işbirlik qurdı, memleket içinde köçken şahıslarnıñ ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan vatandaşlarnıñ vaziyetini közetmege başladı. Qırım meselesi ile bağlı qanunlar talil etile, Ukrainanıñ vaqtınca işğal olunğan topraqlarında içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy ceryanlar tetqiq etile, Temsilcilikniñ faaliyeti aqqında muntazam surette malümat berilmekte.
Bunınen beraber, Qırımnıñ işğali başlanğanından soñ, yarımadanıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası boyunca Ukraina akimiyet organlarınıñ faaliyeti uzun vaqıt pek alçaq seviyede olğan edi. Şu cümleden, merkeziy akimiyet organları bu vaqıtqace halqara tehnikiy yardımını büyük miqdarda celp etmedi ve Qırımnıñ reintegratsiyası ve işğalden azat etilüvinen baglı meselelerni çezmek içün Ukraina Milliy bücetinden de maliye ayırılmadı. Mahsus merkeziy akimiyet organı – Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirlikniñ teşkil etilüvinden soñ, merkeziy akimiyetniñ başqa icra organları vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde köçken şahıslar boyunca qanuniyetke köre öz vazifelerini becermege devam eteler.
Qıta Ukrainada Qırım meseleleri boyunca ayrı uquq qorçalav organlarınıñ, yani Qırım MC savcılığınıñ, Qırım MC ve Aqyar şeeri boyunca Milliy politsiyanıñ Baş idaresiniñ, Qırım MC ve Aqyar şeeri boyunca Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Baş idaresiniñ teşkil etilüvi, yarımadada Rusiye istilâsına qarşı küreşte muim adım oldı. Aynı zamanda, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası, yarımadada Rusiye istilâsına qarşılıq kösterüv boyunca cinaiy, protsesual ve operativ-qıdıruv siyasetiniñ bügünde-bügün mevcut olmağanını qayd etmelimiz. İcra akimiyet ve uquq qorçalav organlarnıñ adliy organlarınen, Ukraina halq deputatlarınen, qırımtatar halqınıñ öz-özüni idare etüv organlarınen, ilmiy-tedqiqiy ve ekspert teşkilâtlarınen Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası boyunca işbirlikleri quvetleştirilmeli.
Bügünde-bügün Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi – Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-nen bağlı vazifelerini becermek ve grajdanlıq cemiyetiniñ Ukraina merkeziy akimiyetınen bu saada işbirligini temin etmek içün, Ukraina Anayasasına uyğun şekilde meydanğa ketirilgen ayrı devlet organıdır.
Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası boyunca meselelerini devlet tarafından qolaylıca idare etmek maqsadınen Temsilcilik Herson ve qısmen Kıyiv şeerlerinde yerleştirildi.
İşbu şaraitlerde tögerek masanıñ iştirakçileri Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligiñiñ aşağıdaki teşebbüslerini acele ve maqsatqa uyğun dep sayalar:
– Ukraina devlet akimiyetniniñ Qırım boyunca siyasetiniñ yerine ketirilüvi kelecekte uquq qorçalayıcı, göñülli ve başqa cemaat teşkilâtlarnıñ faaliyetine çevirilmemeli;
– Temsilcilik Rusiye işğali şaraitlerinde Qırımda olup keçken iqtisadiy, havfsızlıq, içtimaiy, insaniy ve başqa ketişatları boyunca bütün selâhiyetli akimiyet organlarından mütenasip malümatlarnı muntazam şekilde toplap, olarnı işlep, Ukraina Prezidentine taqdim etmeli ve böyleliknen analitik faaliyetiniñ keyfiyetini kötermeli;
Temsilcilik yanında Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reitegratsiyasınen bağlı actual meseleleri boyunca fikir deñişüv meydançığı olaraq Ekspert şurası teşkil etilmeli;
Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyasınen, Rusiye istilâsına qarşılıq kösterüvinen oğraşqan uquq qorçalav ve başqa selâhiyetli devlet organlarınıñ bölüklerini Herson vilâyetinde yerleştirmege devam etmek ve olarnıñ faaliyetini Temsilcilik tarafından vekâleti çerçivesinde yöneltmek;
– Temsilcilikniñ çerçivesinde bütün selâhiyetli merkeziy akimiyet organlarınıñ temslicilerinden ibaret olğan ve Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyasınen bağlı aktual meseleleri üstünde muntazam sürette çalışacaq yüksek seviyeli iş gruppasını teşkil etip, Ukraina Prezidentine mütenasip tekliflerni taqdim etmek;
Temsilcilik vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarından Rusiye istilâsınıñ devam etmesine qarşı acele tedbirler ve Qırımdaki Ukraina vatandaşlarınıñ ve uquqiy şahıslarınıñ, Ukraina devletiniñ menfaatını qorçalavı boyunca Planınıñ ve işğalden azat etilüvinden soñ yarımadanıñ ğayrıdan integratsiyası maqsadınen kerçekleştirilecek Strategiyanıñ üstünde çalışmalı.