İnsan aqları boyunca BMT Yuqarı komissarı İdaresi Ukrainada 2018 senesi kiçik ay (fevral) 15 kününden başlap, qural ay (mayıs) 15 kününe qadar insan aqıları saasında vaziyet boyunca nevbetteki Maruzasını neşir etti. Maruzanıñ ‘‘Qırım MC ve Aqyar şeerinde insan aqları’’ serlevalı VII bölüginde zorbalıqnen ğayıp oluv, fikirlerni beyan etüvniñ ve söz serbestliginiñ, saylama aqlarınıñ sıñırlanuvı, zorbalıqnen köçürüvler ve sürgünlikler, ev-mesken, topraq ve mülkiyet aqlarınıñ sıñırlanuvı kibi meseleler tedqiq etildi. Maruzada qayd etilgeni kibi, halqara qumanitar uquğı tarafından belgilengen mecbüriyetlerge binaen işğal etilgen topraqnıñ qanuniyetine riayet etmek yerine, Rusiye öz qanunlarını qullanmağa devam ete. Maruzada, BMT Baş Assambleyasınıñ 68/262 2014 s., 71/205 2016 s. ve 72/190 2017 s. Rezölütsiyalarınıñ bozuluvı olaraq, 2018 senesi saban ayı 18 künü Qırımda ‘‘RF Prezidetni saylavları’’ keçirilgeni aqqında haber etile.
Bundan da ğayrı, Maruzada Rusiye öz qanuniyetini yürsetip, esas serbestliklerni sıñırlağanı ve yarımadada söz serbestligini cezalağanı qayd etildi. Esabat deviri devamında Yuqarı Kommisarnıñ İdaresi 54 insan aqlarınıñ bozuluvını, bu cümleden, zorbalıqnen ğayıp oluv ve mülkiyet aqlarınıñ bozuluvını içergen 24 adiseni resmiyleştirdi ve insan aqlarınıñ bozuluvında qabaatlılar mesüliyetke çekilmegenini qayd etti. Bozuluvlardan 28-i esabat deviri devamında yapılğan. Rusiye akimiyeti 25 bozuluv içün mesüliyetli, Ukraina akimiyeti ise 3 bozuluvda qabaatlana. Ukraina akimiyeti tarafından bozuluvlar Qırımda degil, amma Qırım mevzusı ile bağlı olıp, qıta Ukrainada yüz berip, devlet hızmetlerine irişim ve areket serbestligi ile bağlı edi.
İnsan aqları boyunca BMT Yuqarı komissarı İdaresi işğalci devlet olaraq Rusiye akimiyeti Qırımda halqara gumanitar uquq boyunca insan aqlarınıñ ve esas serbestlikleriniñ qorçalavı öz mecburiyetlerini tolu şekilde yerine ketirecegini hatırlattı.
Qorçalav altında bulunğan şahıslarnıñ zorbalıqnen köçürüvini toqtatmaq ve mülkiyet aqlarına riayet etmek kerektir.
Maruzada işğalci devletke böyle tevsiyeler berilmekte:
– BMT Baş Assambleyasınıñ 2017 senesi ilk qış ayı 19 künü qabul etilgen Rezölütsiyanı yerine ketirmek, bu cümleden, insan aqları boyunca halqara nezaret missiyalarnıñ ve cemaat uquq qorçalav teşkilâtlarnıñ Qırımğa maniasız irişimini temin etmek.
– halqara gumanitar uquq ile işğalci devlet içün belgilengen mecburiyetlerge, bu cümleden, işğal etilgen topraqta ameldeki qanuniyetke riayet etmek.
– söz serbestligi ve tınç areketler içün cezalavlardan vazgeçmek, Qırımnıñ sakinlerine qarşı fikirlerini beyan etüv içün, bu cümleden Qırım statusı boyunca resmiy nazar noqtasından farqlı olğan fikirler içün qabul etilgen bütün cezalavlarnı lâğu etmek.
– işğalci devletniñ mecburiyetlerine binaen qorçalav altında bulunğan şahıslarnı zorbalıqnen köçürüv ve sürgün etüv areketlerni toqtatmaq.
– halqara standartlarnıñ talaplarına binaen, Qırımda ve Aqyarda şahsiy mülkiyetni musadere etüvden qorçalamaq ve bundan evel musadereden zarar körgen bütün sabıq saiplerniñ mülkiyet aqlarını ğayrıdan tiklemek.
Maruzanıñ tolu metini:
https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/ReportUkraineFev-May2018_UKRAINIAN.pd