Hansaray umumcian qıymetini taşığan tarihiy ve medeniy abidedir. Bu, qırımtatar saray mimarcılığınıñ dünyada yekâne nümünesidir. Saray Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ terkibine kirmektedir. Öz vaqtında , Geray sülâlesinden Qırım hanlarınıñ yazlıq evi edi. Kompleksniñ terkibine saray, harem binası, hanlar mezarlığı ve cami kirmektedir.
Aslında tarihiy abideni yoq ete yatqan ”tamirlev” işleri 2017 senesiniñ küzünde başlatılğan edi. Yani Hansaray endi 4 yıl devamında izçen şekilde aselet yoq etilmektedir. Keçenlerde ise saray binasınıñ duvarlarından birinde 3 metrge yaqın uzunlığında çatlaq peyda oldı. Duvarnıñ yıqılmaması içün işçiler onı tahtalarnen tiredi.
Hatırlatamız ki, 2016 senesi sözde Qırım ”ükümetiniñ” ”devlet komitetiniñ medeniy asabalıqnı qorçalav boyunca ilmiy-metodik şurası” yarımadanıñ bir qaç tarihiy abidesinde, şu cümleden Bağçasaraydaki Hansarayda qazalarğa qarşı ilk nevbetteki işlerniñ keçirilmesini uyğunlaştırdı.
Açıq İnternet menbalardan belli olğanı kibi, 2016 senesi işğalciler Bağçasaraynıñ Hansarayına ait olıp qorçalanğan yerde tarihiy binanı yoq etmege başladı, keççe ise abide üzerinde restavratsiya şartlarına ve qaidelerine riayet etmegen qurucılıq işleri alınıp barılğanı aqqında malümat peyda oldı.
14.05.1954 senesi qabul etilgen Konventsiyanıñ silâlı dava esnasında medeniy qıymetlerni qorçalav aqqındaki 5-inci maddesine binaen vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında bulunğan medeniy qıymetlerniñ qorçalanması içün Ukraina ile beraberlikte kerekli tedbirlerni keçirmek mecburiyetinde qalğan işğalci devlet Rusiye Federatsıyası tarafından Ukrainağa iç bir türlü muracaatlar yapılmadı.
Qırımdaki işğalci memuriyet işbu işlerni ”ilk nevbetteki ve qazalarğa qarşı” olaraq adlandırdı. Mündericesi boyunca bular restavratsion işler, amma usulı boyunca tamamınen qurucılıq işleridir. Zemaneviy malzemeler ve usullar işletile, XVI-XVIII asırlarğa ait olğan abidelerde bularnıñ işletilmesi ise kesen-kes mümkün degildir.
Medeniy ve tarihiy asabalıq bir-de-bir halqnıñ belgilenmesiniñ temelindedir. Bu temelni yoq etüv, hatıranı yoq etmek ve halqnı yavaş-yavaş unutıluvğa maküm etmek manasına kele.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi Rusiye Federatsıyasını yekâne ve beñzeri olmağan tarihiy abideniñ yoq etilüvini toqtatmağa çağıra.
Ukraina Rusiye Federatsıyasına nisbeten mümkün olğan er türlü basqı usullarını qullanacaq ve işbu unikal abide mevzusında halqara ortaqlarımıznen ve şu cümleden dünyadaki medeniy asabalıqnıñ qorçalavınen oğraşqan halqara teşkilâtlarınen bağ tutacaqtır.