Bugün Qırımtatar jurnalistikası künü qayd etile. Bu künniñ qayd etilmesi 2011 senesi Bağçasarayda keçken qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konfenetsiyasında qabul etilgen edi.
10 aprel 1883 senesi qırımtatar tilinde eñ meşur “Terciman” gazetasınıñ ilk nushası derc etilgen edi. Gazeta Bağçasarayda İsmail Gasprinskiy tarafından çıqarılmağa başladı.
“Terciman” eñ haberlerni bildirgen, en de maarif faaliyetlerini keliştirgen ve qırımtatarlarnıñ bilgilerini arttırğan platforma oldı. Gazetanıñ eñ yahşı tarafı da – onıñ er kes içün uygun olğanı edi, Gasprinskiyniñ ğayelerinden de biri bu edi.
Gazetanı Balqanlardan Yaponiyağa qadar, Orta Asiyadan Türkiyege qadar oquy ediler. “Terciman” gazetası tahminen 10 biñ nusha teşkil ete edi (eñ populâr olğanında ise 16 biñ).
Gasprinskiy 1906 senesinden başlap er aftalıq “Millet” mecmuasını, “Alem-i nisvan” qadınlar mecmuasını, “Alem-i Subyan” bala mecmuasını çıqarğan edi.
“Terciman” gazetasınıñ soñki sanı 23 fevral 1918 senesi çıqtı. Bu gazeta 35 sene çıqarıldı, olardan dört sene devamında “Terciman”nı Gasprinskiyniñ ölüminden soñ onıñ oğlı çıqardı.
Ondan soñ onlarnen qırımtatar neşriyatları çıqarılmağa başladı. Bazıları bugünge qadar işğalge baqmadan çalışmağa devam ete (“Avdet”, “Qırım” gazetaları). Malümat berüvden ğayrı, bu neşriyatlar, “Terciman” kibi maarif, özgünlikni, tilni, medeniyetni, adetlerni ve tarihni saqlav vazifelerini becere, faqat daima işğalciler tarafından basqılarğa oğray.
Derc etilgen neşriyatlardan ğayrı yarımadanıñ jurnalistika saasında qırımtatar media vastaları da bar. 2005 senesi Qırımda “Meydan radiosı” açıldı, 2006 senesi ise birinci qırımtatar telekanalı “ATR” çalışmağa başladı. Ondan soñ 2013 senesi, ATR telekanalı temelinde “Lâle” qırımtatar bala telekanalı faaliyetini başladı.
2015 senesi baarde Meydan radiosı başqa qırımtatar matbuat vastalarınen birlikte işğal etilgen Qırımda rus qanunlarına köre qayd etilemegeni içün yayınlavını toqtattı. Aynı vaqıtta Lâle telekanalı da faaliyetini toqtattı.
Aynı sene Ukraina qıtasına köçüligen soñ 2016 senesi yazda Lâle telekanalı ve Meydan radiosı yayınlavını online şekilde başlattı.
Faqat işğal başlağanından soñ grajdan jurnalistikası da faalleşti. 2014 senesi Azatlıq Radiosınıñ “Qırım.Aqiqat” leyhası başlatıldı. Bu leyhada yarımadadaki vaqialar, hususan tintüvler, tutuluvlar, apis etüvler aqqında malümat berile. 2016 senesi işğal altındaki yarımadada mabüslerge ve olarnıñ qorantalarına qol tutqan, tintüvlerni ve mahkeme davalar aqqında malümat bergen Qırım Birdemligi cemaat teşkilâtı quruldı. Bu teşkilâtlarda iştirak etken jurnalistler ve faaller bir çoq kere işğalciler tarafından basqılarğa oğradı.
İşğal etilgen Qırımda 10 yıl işğal devamında pek çoq kere jurnalistlerniñ aqları bozuldı, alâ daa söz serbestligi ve matbuat vastalarınıñ faaliyetlerine basqı kösterile.
2014 senesi 3 mayıs kününden berli Qırımda ukrain tilinde çıqarılğan “Krımska svitlıtsâ” neşriyatı derc etilmey (2016 senesi mart ayından başlap er aftalıq neşriyat Kıyiv şeerinde derc etilmekte), “Qasevet” qavmiyat mecmuası aman-aman yoq etildi. Qıta Ukrainada çalışqan milliy ve yerli onlayn-media irişimi blok etile. İçtimaiy ağlarda işğalci akimiyetniñ baqışlarına ters olğan ya da uymağan paylaşmalar, yarımadadaki kerçek vaziyetni köstergen haberler içün jurnalistler taqip etile, basqılarğa ya da qorqutuvlarğa oğratıla ve atta uydurılğan memuriy ya da cinaiy “davalarğa” köre mahküm etileler.
İşğal şaraitinde 10 aprel künü qırımtatar jurnalistleri içün daa büyük emiyet taşımağa başladı: aman-aman 100 yıl evelsi mustaqil qırım jurnalistikasınıñ başına kelgen şeyler – total tsenzura ve yoq etilüv olarnıñ başına da keldi.
Qırımda işğalciler propagandanı yayğan kütleviy haber vastaları yardımınen, yarımadada kerçek vaziyetni saqlap, jurnalistika saasında çalışqan ve er kün yaşayışını telükege oğratqan qırımtatarlarğa ve ukrainlerge qarşı yapılğan repressiyalarnı gizlep, uydurma kerçeklikni yaratmağa tırışalar.
Qırımtatar media vastaları mıtlaqa bir kün azat etilgen Qırımda kene çalışacaqlar. Tamır halqlarınıñ media vastalarınen işimizni devam etmege ve işğalden dolayı faaliyetini toqtatqan episi medialarnıñ işini yañıdan başlatmağa niyet etemiz.