Agatangel Krımskiy (1871–1942) ukrayin akademik ananesiniñ ve şarqşınaslıqnıñ tesisçilerinden biri, poliglot ve terciman, qaldırğan ilmiy mirası Qırım mevzusı içün ayrıca emiyetke malik olğan alim edi.

Krımskiy qırımtatar-belorus qorantasından kele, bu qorantanıñ tamırları XVII asırnıñ soñunda Belarusqa köçip ketken Bağçasaraylı bir molladan kele edi.

Öz ilmiy işlerinde alim doğrudan-doğru Qırım tarihına, hususan qırımtatar halqına muracaat etti. “Studii z Krımu“ (UAN, 1930) adlı cıyıntığında Qırımtatarlar, Qırım hanlığı, Çufut-Qaleniñ tarihı ve Hanlıqta ukrayin esirleriniñ taqdiri aqqında bölüklernen “Qırım tarihından saifeler“ adlı fundamental tedqiqat azırlay; aynı neşirde onıñ “Qırımdaki şimdiki 25% tatar ealisi tarihına qadar» adlı materialları da bulunmaqta.

Aynı şu cıyıntıqta o, Qırım tarihınıñ ayırılmaz bir qısmı olaraq qırımtatar medeniy ananesi aqqında ilk sistemalı ukrayin baqışlarından biri olğan “Qırımtatarlarnıñ edebiyatı“ adlı tarihiy eserini de taqdim ete.

Bu metinler tek tarih ve filologiya degildir. Olar Qırım aqqında ukrayin gumanitar ilimleriniñ delil bazasıdır ve ruslarnıñ qırım tilini menimsemege ve sadeleştirmege areketlerine qarşılıq olaraq qırımtatar halqınıñ yarımadada asırlar devamında bulunğanını qayd eteler ve Qırımnı mürekkep, çoq medeniyetli tarih meydanlığı olaraq taqdim eteler.

Agatangel Krımskiyniñ taqdiri totalitar sistema ukrayin intellektual elitasını nasıl etip yoq etkenine misaldir: 1941 senesi onı apiske atalar, 1942 senesi ise o, NKVD-niñ kustanay apishanesinde vefat ete.

Agatangel Krımskiyniñ mirası bugün de aktualdir: Qırımnıñ vaqtınca işğal etilmesi köntekstinde o, ukrayin ve qırımtatar optikasını qaytara, dezinformatsiyağa qarşı küreşte tarihiy ve medeniy argumentatsiyanı quvetleştire, ve başqaca tüşüngenlerniñ taqit etilmesi imperiya siyasetiniñ bir parçası olğanını hatırlata.

Ukrayinada Qırım aqqında fikirlerni şekillendirgen şahıslarnıñ hatırasını saqlap qaluv ve aktualleştirüv – bu tecavuzcı memleketniñ yalanlarına qarşı turuvnıñ bir qısmıdır.

Alimniñ icadı aqqında elektron cıyıntıqlar ve materiallar V. İ. Vernadskiy adına Ukrayina milliy kitaphanesiniñ menbalarında, hususan onıñ eserlerini ve miras araştırmalarını toplağan cıyıntıqlarda tapmaq mümkün.