Bugün, yanvarnıñ 16-nda qırımtatar milliy areketiniñ eñ faal iştirakçilerinden biri Zampira Asanovanıñ vefat etkenine 11 yıl oldı.
Zampira Asanova 1941 senesi Qırımnıñ Aqmeçet rayonı Bay-Qıyat köyünde dünyağa keldi (1948 senesi Rovno adına deñiştirildi, şimdi ise Kezlev rayonında yoq olğan köy). 1944 senesi onıñ qorantası, bir çoq qırımtatar aileleri kibi, Özbekistanğa sürgün etile ve Zampira anda mektepke bara. Qırımtatar faaliniñ qız qardaşı Semade Asanova, sürgünlikte babası ve Qırım aqqında hatırlavlarınen paylaştı:
“Babam bizge Qırım, bizge yaqın olğan deñiz aqqında tüşlerini aytıp bere edi… Biz Vatan ne olğanını erte añladıq — çöl, deñiz, Qırım”.
1956 senesi qırımtatarlar mahsus yerleşüv rejiminden çıqarıldı, onıñ içün Zampira 1958 senesi Moskva tibbiyet stomatologiya institutına oqumağa kire. Vatanından ayırılğanına baqmadan, Qırımğa ve öz halqına sevgeninen östürilgen Zampire qırımtatar milliy areketine qoşula. O, aq-uquq qorçalayıcıları ve qırımtatar faaleri arasında alâqacı ola, general Petro Grigorenko ve yazıcı Oleksiy Kosterin kibi şahıslarnen işbirlikni yapa. Onıñ faaliyeti tek alâqalarnen sıñırlanmay edi: Zampira KPSS Merkeziy Komitetiniñ birinci kâtibi Nikita Hruşçevğa sürgün etilgen qırımtatar halqınıñ vaziyeti ile bağlı sabıq qırımtatar askerleriniñ muracaatını darqatuvda iştirak ete.
1967 senesi iyülniñ 21-nde Zampira Asanova Kremlde Şuralar Birligi yolbaşçılarınen körüşken qırımtatar eyyetiniñ terkibinde yer aldı. İştirakçiler arasında Refiq Muzafarov kibi belli faaller bar edi. Toplaşuvda yüksek mertebeli adamlar iştirak ettiler, olar arasında: KGB yolbaşçısı Yuriy Andropov, içki işler naziri Nikolay Şçolokov, baş savcı Roman Rudenko. Bu vaqianıñ aqibetleri de oldı – körüşüvden soñ Asanova işten çıqarıldı, “aqıldan qayğan”, onı zornen ruhiy hastalıqlar hastahanesine yerleştirmege tırıştılar.
1969 senesi iyünniñ 6-nda Zampira Asanova Moskvada Mayakovskiy meydanında keçirilgen narazılıq aktsiyasında iştirak etti. Bu narazılıq qırımtatarlarnıñ milliy areketi tarihında eñ meşur aktsiyalardan biri oldı. Enver Ametov, Reşat Cemilev, Ayder Zeytullayev ve diger faallernen beraber Zampira Asanova “Kommunistler, Qırımnı qırımtatarlarğa qaytarıñız”, “General Grigorenkoğa azatlıq!” şiarlarını seslendirdi. Aktsiya iştirakçileri tutıp alındılar, amma halqara diqqat sebebinden apiske alınuvamadılar.
“Men “General Grigorenkoğa azatlıq!” plakat kotergenimnen, ayaqlarımnıñ yanına Asanova Zampira oturdı. Men, evelden añlaşqanımız kibi, onıñ deral meydandan çıqmasını talap ettim. Lâkin o, keskin şekilde itiraz etip: “Seni tutıp alacaqlarını körip, vicdanıma nasıl cevap bererim? Men tışarıdan közetip tursam, çette qalsam, dostlarımnıñ közlerine nasıl baqacağım?” dedi. Ve o, ketmege red ettigi içün, men oña ayaqqa turıp, menim bayrağımnı o bir taraftan almasını teklif ettim”, — dep hatırlay Reşat Cemilev.
1985 senesi Zampira Qırımğa qayta ve anda da cemaat faaliyetine devam ete. O, qırımtatar milliy areketine qol tutqanlarğa sayğı ve minnetdarlıqnen baqa edi, hususan bu sebepten de Aqmescitte Petro Grigorenkonıñ eykeli qoyulmasınıñ teşebbüsçisi ola ve 2006 senesi Ukraina Helsinki gruppası qurulmasınıñ 30-ncı yıllığına qoşula.
Zampira Asanova Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihındaki facialı vaqialardan biraz evel 6 yanvar 2014 senesi vefat etti. Onıñ yaşayışı halqına sevgi ve adalet içün küreş timsali oldı, milliy areketke qoşqan issesi ise daima qırımtatar halqı tarıhınıñ bir parçası olıp qalacaq.