Bugün dünyada Tarih ve Medeniyet Abideleri Künü qayd etile. Qırım asırlar devamında şekillengen onlarnen müim yer ve timsallerni saqlay. Olarnıñ bir qısmı cenklerge, sürgünge ve medeniy mirasnı yoq etüv teşebbüslerine baqmadan saqlanıp qaldı.

Umumen Qırım – asırlar devamında şekillengen, ğayıplar ve sürgünlikke baqmadan saqlanıp qalğan medeniyetniñ hatıra yeridir.

Bunıñ bir misali — Bağçasaraydaki Han Sarayıdır. Bu saray, XVI asırda Qırım hanlarınıñ rezidensiyası olaraq ve Qırım Hanlığınıñ idare merkezi sıfatında qurulğan. Saray Osmanlı mimarlığı esaslarına köre — iç avlular, bağçalar ve çeşme sisteması ile tertip etilgen. Komplekste han camisi, harem, qabul odaları ve meşur “Közyaş çeşmesi” saqlanıp qalğan.

Bu, qırımtatar medeniyetiniñ en müim abidelerinden biridir. Saray ahlâq ve tertip tasavvurını aks ettirmek içün qurulğan ve dünyada saqlanıp qalğan yekâne Qırım hanları rezidensiyasıdır.

2014 senesinden berli, Rusya tarafından keçirilgen “restavrasiya” işleri aslında abideniñ autentik elementlerini yoq etüvge ve onuñ bozılmasına sebep ola.

Qırımtatarlarnıñ başqa bir müim medeniy yadigârlığı — yipişli quşaqtır. O, bereket ve qorçalavnı temsil etip, qadınlar içün ananeviy kemer olaraq qullanıla. Adet üzre, onı kiyevniñ ailesi kelinge büyük aile tilegi olaraq ve toy kiyiminiñ bir parçası sıfatında bağışlay edi.

Yipişli quşaq qırımtatar etnik ananelerini aks ettirgen medeniy mirasnıñ ayrılmaz bir parçasıdır. Sürgün ve yasaqlarğa baqmadan, bu element saqlanıp qalğan ve bugün de ananelerniñ bir parçası olaraq medeniyette büyük yer almaqta.

Bundan ğayrı, qırımtatarlar içün müim abidelerden biri — Kezlevdeki Han Camisidir. Bu, Qırımnıñ eñ eski camilerinden biri olıp, XVI asırda Osmanlı mimarı Mimar Sinan tarafından qurulğan. Cami büyük diniy kompleksniñ bir qısmı edi ve şeerniñ maneviy ayatında müim yerni ala edi.

Farqlı devirlerde cami bazı deñişüvlerge oğrağan olsa da, öz asıl mimariy şeklini — kubbeli bina ve minarelerni saqlap qalğan. Osmanlı ananesine has olğan minareler ile qubbeli binanısı esas mimariy şeklini saqlap qaldı. O, alâ daa faaliyet köstere ve Qırımda qırımtatarlarnıñ esas diniy merkezlerinden biri olıp qalmaqta.

Qırımtatar medeniyeti asırlar devamında olğan deñişmelerge, ğayıp ve taqiplerge baqmadan saqlanıp qaldı. Bugünge qadar saqlanıp qalğan abideler, mimarlıq ve ananeler bu ikâyeniñ devamlılığını köstere. Olar Qırımnıñ hatırasını saqlay ve Ukrayinanıñ canlı medeniy mirasınıñ bir parçası olıp qala.