1945 senesi yanvarniñ 27-nde 1-nci Ukrayina frontınıñ askerleri faşistlerniñ Auşvits-Birkenau adlı ölüm lagerini azat ettiler. Bu kün Ekinci cian cenki vaqtında altı millionğa yaqın yeudiyniñ ölüm yeri olğan Holokost cinayetini hatırlav timsaline çevirildi. Olardan aman-aman bir yarım millionı zemaneviy Ukrayina topraqlarından, şu cümleden on biñlernen Qırımdan edi. Qurbanlar arasında Ukrayinanıñ tamır halqlarından biri olğan qırımçaqlar da yer almaqta.

2005 senesi BMT-niñ Baş Assambleyası Halqara Holokost qurbanlarını añuv kününi kirsetüv aqqında qararnı qabul etti. Vesiqada Holokost faciası bütün insaniyetke nefret, taassup, irqçılıq ve ögfikircilikniñ telükeleri aqqında tenbilev olğanı qayd etildi. Ukrayina bu künni devlet seviyesinde qayd etüvge 2012 senesinden başlap qoşuldı.

Aynı vaqıtta yaqın tarih tek hatırlav yeterli olmağanını pek ağır şekilde isbatlay. Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı tam miqyaslı cenki – genotsidni passiv şekilde hatırlav onıñ tekrarlanuvını toqtatmağanını köstere. Keçmiş aqqında fikir yürsetüv, devamlı cemaat dialogı, halqara institutlar tarafından avtoritar rejimlerniñ sistemalı insan aqları bozuluvlarına diqqat ayırmaq kerek.

Soñki yıllarda Ukrayinada Holokost abideleri kene de ücümge oğray. Kıyivniñ Babın Yar ayırığı – Şarqiy Avropada yeudiylerniñ kütleviy öldürüviniñ timsali – rus raketa ücümi vaqtında zarar kördi. Harkivde biñlernen natsizm qurbanları defn etilgen Drobitskiy Yar memorialına snarâdlar tüşti. Holokost ve faşist lagerlerinden sağ qalğanlar içün hatıra yerleri 21 asırnıñ yañı cenkinde qurbanı oldılar.

Halqara Holokost qurbanlarını añuv künü – tek matem künü degil. Hatıranı canlı tutmaq, insaniyetke qarşı cinayetler aqqında aqiqatnı seslendirmek, yamanlıqnıñ cezasız qalmasına yol bermemek içün mesülietni hatırlama künüdir.