Reis efendi,

Ürmetli hanım ve efendiler,

Çıqışımnı siyasiy qararlarnı qabul etken BMT-nıñ eñ büyük temsilci ve baş organınıñ faaliyetine semereli şekilde reberlik yapqan BMT Baş Assambleyasınıñ Reisi, Mariya hanım Fernanda Espinoza Garsiyağa minnetdarlıq sözlerinen başlamağa isteyim.

Bügün menim memleketime, Ukrainağa qarşı açılğan ecnebiy silâlı istilânıñ beşinci yıl dönümi qayd etilmekte.

Bütün bu yıllar devamında Ukrainanıñ istilâ ve işğalge qarşı küreşine faal qol tutqan BMT Baş Assambleyasına teren minnetdarlığımnı bildirmege isteyim.

Beş yıl evelsi yüzlernen qabaatsız insan, yalıñız ukrainalılar degil de, aqrusiyeliler, ermeniler, yeudiler ve başqaları Ukrainanıñ mustaqilligi, menligi ve serbestligi içün öz canlarını feda ettiler.

Kıyivde Kök Yüzlügi qaramanları elâk olğan soñ, BMT Baş Assambleyası Ukrainanıñ egemenligine ve topraq bütünligine qol tutqan qararını qabul etti, oña yüz devlet öz reylerini berdi, ve bu tek timsaliy degil de, doğru bir adım edi.

Assambleya halqara tınçlıq ve havfsızlıqqa qol tutuv meselelerinde müyim rol oynağanını tasdıqladı.

Er sene, Baş Assambleyasınıñ umumsiyasiy munaqaşalarda iştirak etken arada, men ukrain halqı ile duyğudaşlıq yüksek seviyede olğanını is ete edim.

Ameliy adımlarnen tasdıqlanğan duyğudaşlıq.

Misal olaraq, 2014 senesi saban (mart) ayında Baş Assambleya vaqıt coymadan halqara cemiyet tarafından tanılğan sıñırlarda Ukrainanıñ egemenligini tasdıqlağan rezölütsiyasını qabul etken edi. Böyleliknen, Rusiyeniñ Qırımnı qanunsız ilhaq etüv vastasınen Avropa sıñırlarını deñistirmek ıntıluvına tam vaqıtında munasebet bildirildi.

Aynı şekilde Baş Assambleya endi üçünci yıl devamında Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyar şeerinde insan aqları saasında vaziyet boyunca rezölütsiyasını qabul ete.

İnanılması qıyın olsa da, amma bu rezölütsiya BMT Havfsızlıq Şurasınıñ daimiy azası olğan (!) Rusiyeni istilâcı devlet olaraq tanıy!

Bir qaç ay evelsi Baş Assambleya Ukrainanıñ muracaatına qol tutıp, Qırımnıñ, Qara ve Azaq deñizleriniñ arbiyleştirilüvini takbih etken rezölütsiyanı qabul etken edi.

Ukrainağa ve em deñizde, em de qarada Rusiyeniñ tecavüzine oğrağan regionımızğa diqqatı yüksek seviyede olğan Assambleyağa öz minnetdarlığımnı bildirem.

BMT-nıñ mütenasip şekilde bu çağıruvğa cevap bermek qabiliyeti, şübesiz ki, qaidelerge esaslanğan halqara tertipniñ kelecegine doğrudan-doğru tesir etecektir.

Baş Assambleya bügün baqacaq ”Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet” serlevalı yañı kün tertibi Assambleya yañı zemaneviy çağıruvlarnı baqa bilecek alda olğanını tasdıqlay.

Reis efendi,

İşbu künde 2014 senesi BMT Nizamnamesinıñ şartlarını ve qaidelerini bozğan Rusiye Ukrainağa gizli şekilde silâlı ücümini başlağan edi.

O sene saban (mart) ayı 3 künü bu cenk birinci qurbanını, qırımtatar Reşat Ametovnı alıp ketken edi.

O, tecavüzge qarşı bir kişilik narazlıq tedbirinde iştirak etken edi.

Rusiyeliler onı yaqalap qıynadılar ve neticede öldürdiler.

Ölüminiñ sebebi – közüniñ pıçaq ile yaralanuvı.

Bu, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki vahşiyliklerniñ başlanğıçı edi.

Bunı közleriñizniñ ögüne ketirip baqıñız: Ukraina halqı endi beş yıl devamında Avropa tarihındaki eñ devamlı sıcaq dava şaraitlerinde yaşamaqta.

Rusiye ”qardaşım” degen qomşusına qarşı cenk başladı, ve onı toqtatacaq degil.

Biz er kün eñ güzel oğlan ve qızlarımıznı ğayıp etemiz.

Bu sebepten menim yüregim er kün qan ağlay.

Bunı iç bir vaqıt qabul etemem.

Başta Rusiye Qırımnı işğal etti, soñ Donbasnı cenk meydanına çevirdi, daa soñra istilâsını Azaq ve Qara deñizleri ile Keriç boğazına kenişletti.

Neticede 44 biñ kare kilometr, ya da Ukraina topraqlarınıñ 7%, yani Qırım ve Donetsk ile Lugansk vilâyetleriniñ şarqiy rayonları işğal etildi.

Rusiyeniñ silâlı tecavüzi 13 biñ insannı öldürdi, 28 biñ kişiden ziyade yaralandı. Bu raqamğa 2014 senesi rusiye arbiyleri tarafından BUK raketa sisteması vastasınen yoq etilgen MH-17 uçaq seferiniñ yolcuları da kirmekte.

1,8 milliondan ziyade Qırım ve Donbas sakinleri rusiye tecavüzi ve işğali neticesinde öz evlerini terk etmege mecbur oldılar.

Bu regionlardaki tınç yaşayış qorqu ile terrornen bağlı deşetke çevirildi.

Amma olar muacirlerge çevirilip, avropalı ortaqlarımız içün nasıldır problemalar yaratmadılar.

Biz bu meseleni baş ettik ve ükümet tarafından nezaret etilgen Ukrainanıñ qısımı işğal etilgen topraqlarğa köre daa sağlam ve yaşayışlı olğanını numayış ettik.

Er bir cenktte olğanı kibi, aqiqat moskova tecavüziniñ birinci qurbanı oldı.

İşğal adları çıqqan ”yeşil adamçıqlardan” ve ukrain Qırımınıñ silâlı işğal etilüvinde öz iştiragini utanmadan red etken Kremlniñ yalanından başlanğan edi.

Amma dünyağa, cemiyetke bir gecede mücizeli şekilde eñ zemaneviy rusiye silâsınen silâlanğan ”samooborona” taqımları aqqında masallar aytıla edi.

Keççe Rusiye Prezidenti asılında bu rusiye silâlı quvetleriniñ mahsus ameliyatı olğanını açıq tanıdı.

Putinniñ ikâyeleri Rusiyeniñ sözde ”yerli referendum” aqqında yalanlarını aydınlattı.

Rey berüv silâ refaqatında keçirilip, bu tecavüziy Rusiye planlarınıñ bir qısımdan başqa bir şey degil edi.

Bunı bir kere daa tekrarlayım: 2014 senesi saban ayında keçirilgen referendum sahte edi.

2014 senesi kiçik aynın (feralniñ) soñunda Qırımnı ziyaret etken arada buña şahsen şaat olğan edim.

Bu temaşanı toqtatmaq, qonuşmaq içün Qırım parlamenti binasınıñ qapılarına qadar keldim. Bir özüm. Muafızsız. Binanı rusiye arbiyleri qırşavlağanını öz közlerimnen körgen edim.

Bunıñ ne demokratiya, ne de serbest iradeni beyan etüv ile alâqası yoq edi.

Rusiye bu belânı Ukrainanıñ bütün şarqiy ve cenübiy regionlarına kenişletecek edi.

”Rusiye barışıqnıñ” qurbanına çevirilmege istemegen halqımız buña qarşılıq köstergenı içün işğalniñ devam etmesi toqtatılğan edi.

Yazıqlar olsun ki, muntazam rusiye ordusınıñ silâlı istilâsı Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısmen işğal etilüvine ketirdi.

2014 senesi çiçek (aprel) ayı 13 künü bu cenk Donbastaki birinci qurbanını alıp ketti.

Onıñ adı Gennadiy Biliçenko edi.

O, ”provokatsiyalarğa cevap bermemek” emirini alğan gruppağa kirgen ukrain zabiti edi.

O vaqıt cenkten qaçınmaq hayalımız bar edi.

Onıñ gruppası Slovânsk şeeriniñ yanında saqlı askerlerge rast keldi.

Gennadiy avtomattan açılğan ateşten elâk oldı.

Altı künden soñ kene de şu rusiye arbiyleri Gorlovka şeerinde Ukraina bayrağını kötermege niyetlengen yerli siyasiy erbap Volodımır Rıbaknı yaqaladılar.

Onınen beraber on doquz yaşlı faalci Yuriy Popravko bar edi.

Olarnı qıynadılar, qursaqlarını yarıp, tiri alda özenge taşladılar.

Donbastaki cenk böyle başlandı.

Bunı kim yapqanını bilemiz! Ve bunı nasıl yapqanını da bilemiz!

Red etilmez delliler olğanına baqmadan, Kreml rusiye arbiylerniñ Donbastaki cenkte iştirak etüvini red etmege devam ete.

Yaqınlarda cenk meydanında esirge alınğan ve al-azırda Ukrainada apiste tutulğan 21 rusiye arbiysi prezident Putinge muracaat etip, olarnıñ Rusiyede tutulğan ukrain siyasiy mabuslarına deñiştirmege rica etti.

Kreml buña iç bir türlü cevap bermedi. Bu, rusiye akimiyeti işbu ilân etilmegen cenkke yollağan insanlarğa ne qadar lâqayd qalğanını numayış ete.

Beş yıl devamında Moskova Donbasqa muntazam silâlı küçlerini ve kiralanğan aydutlarını yollamağa devam ete.

Donbas rusiye öldürici maşnası içün sözde bir ölüm konveyerine çevirildi.

Kinizmniñ eñ yüksek noqtası şunda ki, olar Donbasqa arbiy oquv yurtlarınıñ kursantlarını cenk meydanında ameliyatta cenk işine ögrenmek içün yollaylar.

Analarnıñ yerine, men Rusiye prezidentinden, oğulları qayda olğanını sorar edim.

Keçken sene boş ayda (noyabrde) rusiye arbiy-deñiz quvetleri Qara deñizniñ halqara suvlarında qaba ve beklenilmegen şekilde ukrain arbiy gemilerine ücüm etken ediler.

Rusiyeniñ işbu areketleri BMT Baş Assambleyası 1974 senesi qabul etken mütenasip rezölütsiya boyunca tecavüz olaraq tanıla.

Neticede, ukrain gemileri bozuldı, 24 taqım azası ise esirge alınıp, al-azırda Rusiyede qanunsız alda tutulmaqtalar.

Bunı qayd etmege isteyim: olar cinayetçi degil, olarğa Jeneva Konvetsiyasınıñ şartlarına binaen, cenk esirlerine kibi davranmağa kerek.

Amma Rusiye zapt etilgen deñizcilerini deral ve iç bir türlü şart qoymadan azat etmek çağıruvlarımıznı eşitmey. Buña, bu cümleden, keçken sene ilk qıs (dekabr) ayında Baş Assambleya tarafından qabul etilgen mütenasip rezölütsiya da çağıra.

Bügün BMT Baş kâtibine ukrain deñizcilerniñ azat etilmesi içün Moskovağa basqı yapmaq ricasını ketirdim.

Olarnı soñki bir qaç kün devamında biñlerce ukrainalılar imzalağan edi. Men olarnıñ episiniñ adından çıqışta bulunam. Siziñ qol tutuvıñızğa can-göñülden işanamız.

Bu, ukrain lideri tarafından imzalanğan bir çağıruvdır. Bu ise imzalar cedveli. Al-azırda olar Nyu-Yorkta, ve men olarnı Baş kâtipke teslim etem.

Gibrid moskova cenkinde gizli ameliyatlar ve ukrain idarelerge ve müyim grajdanlıq infraterkipke qarşı haker ücümler de işletile.

Rusiyeniñ böyle faaliyeti Ukrainanıñ sıñırlarından tış endi çoqtan berli bellidir.

Bundan da ğayrı, Rusiye Ukrainağa qarşı misili olmağan propaganda cenkini de alıp bara – bu cenk Kıyiv Maydanında birinci qurbanlardan evel başlanğan edi.

Er kün, bayram ve tatil teneffüslerine baqmadan, Rusiyeniñ esas televizion kanalları Ukraina aqqında sahte ve yalan haberlerini köstereler.

Bu yalan ilk nevbette ukrain tele ve radiokanallarından marum qalğan işğal etilgen topraqlarınıñ sakinlerine kösterile.

Bu, künde 24 saat, aftada 7 kün çalışqan devlet nefret maşnasıdır.

Ukraina mevzusı rusiye haberlerinde ve sübet teleyayınlarında 1, 2, 3-nci yerlerini almaqta.

Olar Ukrainanı tışqı degil de, olarnıñ içki meseleleri olaraq qabul eteler.

Beş yıl evelsi bu cenk sözde Ukrainada rus tilinde laf etken ealiniñ qorçalanuvı içün başlanğan edi.

Şimdi o, ortodoks dinini kütkenlerniñ qorçalavına çevirilip, devam ete.

Ukrainada mustaqil ortodoks kilisesiniñ teşkil etilüvine cevap olaraq, Putin bu maqsat içün arbiy küçlerini işletmege azır olğanını bildirdi.

Memleketime qarşı ilân etilmegen cenkni devam eter eken, Kreml halqara cemiyetni, bu davada iştirak etmegenine inandırmağa tırışa.

Bu mesele Ukrainanıñ içki davası olğanını, Rusiye ise obyektiv ve tarafsız aracı rölüni oynağanını ayta.

Asılında bu, Rusiye Federatsiyası tarafından darqatılğan yalandır.

Bazi insanlar siyasiy menfaatları içün rusiye yalanlarına inana bile.

Bügün men mında bu yalan ğalebe qazanmasına yol bermemek içün turam.

Rusiyeniñ istilâiy areketlerini cenkten ğayrı başqa bir şey olaraq numayış etilmesine qarşı soñuna qadar küreşecekmiz, bu, halqara cemiyetniñ közleri ögünde alınıp barılğan kerçek cenktir.

Bunı bir kereden belgileyik.

Ukrainada nasıldır ”buhran”, ya da ”içki dava” yoq, amma Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı devam etken arbiy işğal ve silâlı istilâ bardır.

Şunı da qayd etmek kerek ki, Halqara cinaiy mahkeme savcısınıñ maruzası Qırımdaki ve Donbastaki davanı Ukraina ile Rusiye arasında silâlı dava olaraq, Rusiyeniñ Qırımnı ilhaq etmek teşebbüsini ise, devam etken işğal vaziyeti olaraq tanıdı.

Bütün bu qararlardan soñ bile Rusiye Federatsiyası özüni tınç ve BMT Nizamnamesi boyuca butün mesüliyetlerini yerine ketirgen memleket olaraq köstermege tırışqanı, aqılğa yatqan şey degildir.

Anda resmiy akimiyet yoq – vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqlarında rusiye işğalci akimiyeti ve bu topraqlarnı idare etken rusiye devlet organları ve idareleri bulunmaqta.

Anda isyancılar yoq, mudafaa Nazirligine boysunğan muntazam ordu ile mahsus quvetler ve qizli hızmetler bulunmaqta.

Anda fesatçılar yoq, anda rusiye muşavirleri, talimatçıları ve Rusiye tarafından teşkil etilgen, silâlandırılğan, para ile temin etilgen ve yönetilgen qanunsız silâlı birlikler bulunmaqta.

Reis efendi,

Ukraina serbestligi ve demokratiya içün ödegen fiyatını añlatmaq içün, sizge bazı raqamlarnı bildirmege isteyim.

2019 senesi kiçik ayına qadar işğal etilgen Qırımda Rusiye 32,5 biñge qadar arbiysini, 88 topçı sistemasını, 52 zalp ateşi reaktiv sistemasını, 372 zırhlı arbiy maşnasını, 113 arbiy uçaqnı, 62 arbiy tik uçarnı, 6 arbiy gemisini ve ”Kolibri” deñiz qanatlı raketa sistemaları ile silâlandırılğan 6 suvaltı gemisini yerleştirdi.

Yarımadada özek silânı yerleştirüv ihtimalını da unutmamaq kerekmiz. İnfraterkibi endi quruldı, Rusiye soñki beş yıl devamında onı ğayrıdan tikledi ve zemaneviyleştirdi.

Neticede, biz Qaradeñiz regionınıñ misili olmağan silâlaştiriluvını nezaret etemiz.

Rusiye regionda ve onıñ sıñırlarından tış strategik balansnı deñiştirmekte. O, Qırımnı öz raketaları içün bir köterilüv meydançığına çevirmekte. Rusiye orta ve uzaq mesafeli raketalar aqqında añlaşmanı ne maqsat ile bozğanını ale daa añlamağan insanlar barmı? Yengilden fikir etmeñiz: Rusiye öz nezareti altına alğan ya da zapt etken er bir topraqnı arbiy bazasına çevire.

Donbastaki rusiye silâlı birliklerinde 496 tank mevcuttır. Haberiñiz olsun ki, bu raqam Almaniyada, Frenkistanda, İspaniyada ya da İtaliyada olğan miqdardan yüksektir. Ukraina bu rusiye küçlerini – yuqarıda qayd etilgenlerden ğayrı, 938 zırhlı arbiy arabası, 128 zalp ateşi reaktiv sisteması, 776 topçı ve bu cümleden öz yürgen sisteması olğan arbiy küçlerni toqtatmaqta. Asılında Ukraina transatlantik sebestligini ve demokratiyanı qorçalağan NATO-nıñ şarqiy cebesine çevirildi.

Keçken sene Donbastaki AHİT Mahsus nezaret etici missiyası ukrain akimiyeti tarafından nezaret etilmegen ukrain-rusiye sıñırını qanunsız şekilde bozğan rusiye arbiy taqımlarını defalarca videoğa çıqarğan edi.

Bundan da ğayrı, nezaret eticiler işğal etilgen topraqlarda zemaneviy radioelektron ve radioistihbarat cenk vastalarını ve insansız ava aracılarını bastırğan elektron sistemalarnı közettiler.

Bu sistemalar Ukraina silâlı quvetlerinde iç bir zaman yoq ediler. Olarnı işletip çıqarğan ve ketire bilgen tek bir memleket bardır, o da Rusiye!

Bu qanunsız yollanmalarnı gizlemek içün, Rusiye Federatsiyası devlet sıñırımıznıñ nezaret altında bulunmağan qısımınıñ etrafındaki AHİT Mahsus nezaret etici missiyasınıñ faaliyetine keder ete.

MNM vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki kündelik faaliyetinde kütleviy sıñırlamalarnen de qarşılaşa.

Fursattan faydalanıp, AHİT MNM faaliyetine faal şekilde qol tutqan bütün memleketlerge öz minnetdarlığımnı bildirmege isteyim.

Raqamlarğa qaytır eken, qanunsız silâlı birlikleriniñ umumiy miqdarı al-azırda 35 biñni ve munzatam rusiye arbiy quvetleriniñ miqdarı 2100 arbiyni teşkil etkenini qayd etmege isteyim.

Rusiye-ukrain sıñırı boyu yerleşken rusiye silâlı quvetlerniñ sayısı 87 biñ kişige yaqındır.

Cenk ekspertleri bir aqızdan Rusiyeniñ Ukraina ile sıñırında yerleşken quvetler ücümge azır olğanını qayd eteler. Bunıñ mudafaa ile bir türlü alâqası yoq. Olar ücüm yapmağa azırlar. Kreml buña azırlıq köre.

Onıñ içün davanı tolu derecede cenkke qadar qozğalav asılında inanılmayacaq şey degildir.

Onıñ içün biz Rusiyeniñ Ukraina ile sıñırını daimiy şekilde ve er taraftan nezaret etmelimiz. İstilâcını böyle teren şekilde tanıyım ki, sizge o, aqiqattan, cemaat diqqatından ve dünyanıñ onıñ planlarınen tanış olğanından er şeyden ziyade qorqqanını ayta bilem.

Donbastaki rusiye istilâsı içün ödegen fiyatımız keniş ve çoq taraflıdır.

Doğru arbiy ziyanlardan ğayrı, Ukraina mustaqilligi zamanında eñ büyük gumanitar çağıruvlarına rast keldi.

Atışlar ile bozulğan müyim infraterkip, elektrik, gaz ve suv teminatı ile bağlı olğan tesisler acele tamirge muhtaclar.

Donbasnıñ işğal etilgen qısımı mina ve başqa patlayıcı vastalarnen rıqma-rıq tolu olıp, tınç eali içün ciddiy telükeler yaratmaqta.

Bu rayonlar, BMT fikirince, dünyanıñ eñ ziyade minalanğan yerlerine çevirilgendir.

Rusiye silâlı istilâsınıñ neticelerini tüzetmek içün BMT agentlikleri soñki beş yıl devamında 460 million AQŞ dollarğa yaqın maliye celp ettiler.

Muhtaç olğan millionlarnen insanlarğa berilgen yardım içün halqara ortaqlarımızğa pek minnetdarmız.

Rusiye işğali ketirgen iqtisadiy ve ekologik ziyanlar da pek büyük.

Donbas sanayısınıñ 27% ve bu cümleden 33 yerli sanayi gigantlarınıñ donatmaları qanunsız alda Rusiyege köçürildi.

Qalğan şirketler kadrlar, maliye yetişmemezligi ve Ukrainanıñ başqa qısımları ile bağları üzülgeni sebebinden tolu derecede çalışıp olamaylar.

İşğal etilgen Donbastaki ekologik vaziyet de beterleşe, kömür ocaqları suv ile basılğanı sebebinden, suvlar da kirlene bile.

Çatışuv sızığı yanında bir sıra telükeli obyektler bulunmaqta, olar, Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri tarafından açılğan ateş neticesinde bozulıp, ekologik ve tehnologik facianıñ merkezlerine çevirile bilirler.

Ve bu, Rusiye tecavüzi bizim toprağımızğa ketirgen problemalarnıñ tolu olmağan cedvelidir.

Reis efendi,

Diqqatıñıznı Ukrainanıñ Rusiye tarafından işğal etilgen topraqlarında insan aqları saasındaki vaziyetke celp etmege isteyim – insanlar, bizim vatandaşlarımız er kün rusiye tecavüzinden sebep, azaplar çekmekte.

Öldürüvler, qıynavlar, taqip etüvler, cinsiy zorbalıq, qanunsızlıq ve yaqalanuvlar, zorbalıqnen ğayıp oluv ve jurmalistlerni, aq qorçalayıcılarnı, içtimaiy medialarda çalışğanlarnı ve blogerlerni taqip etüv – işğal etilgen topraqlarnıñ ealisi içün bu kündelik kerçektir.

İnsanlar aşırıcı, terrorist, ukrain casusı olaraq adlandırılıp, apishanege tüşe bile, ya da izsiz ğayıp ola bileler.

İşğalci memuriyetler siyasiy sebepten taqip etilgen adamlarğa qıynavlar yardımınen sahte tanuvlarnı ayttırğan ameliyatnı işleteler.

Serbest diniy ibadetler de anda telüke altındadır.

Keçenlerde işğalci akimiyet Aqmescitte çoq yıllar devamında ukrain ortodokslarğa ait olğan kilise binasını terk etmege talap etken edi.

Ukraina ükümeti tarafından davet etilgen BMT nezaret etici missiyası vaqtınca işğal etilgen topraqlarda insan aqlarını bozuvlar ve başqa cinayetler artqanı aqqında haber ete.

Onıñ mandatını semereli şekilde yerine ketirüvni Rusiye BMT nezaret eticilerine işğal etilgen Qırımğa ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonlarına irişimni bermegeni qıyınlaştıra.

2017 senesi çiçek (aprel) ayında BMT Halqara mahkemesi ”Ukraina Rusiye Federatsiyasına qarşı” davasında vaqtınca tedbirler aqqında qarar çıqardı.

Halqara mahkeme öz qararında Rusiyeden qırımtatar halqınıñ öz temsilci organlarnı, bu cümleden Meclisni saqlamaq aqlarınıñ sıñırlanmasından vazgeçmege ve Ukraina vatandaşlarınıñ ukrain tilini ögrenmek aqqına riayet etmege talap etti.

Bu Teşkilât qabul etken başqa qararlar kibi, bu cümleden, Assambleya tarafından arman (avgust) ayında qabul etken qararları da, Mahkeme tarafından çıqarılğan ve yerine ketirilüvi şart olğan qarar Rusiye Federatsiyası tarafından öyle de yerine ketirilmedi.

Rusiyeniñ Ukrainağa ve ukrain halqına qarşı qanunsız areketleri ile bağlı meseleler Halqara cinaiy mahkeme, BMT Halqara Mahkemesi, insan aqları boyunca Avropa mahkemesi ve deñiz uquqı boyunca BMT Konventsiyası çerçivesinde baqılmaqta.

Bu sebepten dünyanıñ Ukraina ile birdemligine ve memleketimizge qol tutuvğa men pek yüksek qıymet kesem.

Rusiyede ve Qırımda tutulğan 70 ukrain reinesini ve Minsk añlaşmaları boyunca deñiştirilecek vatandaşlarımıznı azat etmek içün ğayretlerimizni eki qat quvetleştirmelimiz.

Keçken sene Ukraina Rusiyege yaqalanğanlarnı deñiştirmege 13 kere teklif etken edi. Kreml olarnıñ episini körmemezlikke urdı.

Eminim ki, Kreml sağır ve kör alda qalğanına baqmadan, halqara basqı ve insan aqlarınıñ ciddiy şekilde bozuluvı içün qaçılmaz mesüliyet bu saada Moskovanıñ cinayetlerini toqtata bilecek yekâne vastadır.

Bütün memleketleriñizni ğayretlerini eki qat arttırmağa ve RF-dan insan aqlarını ürmet etmege ve iç bir türlü şart qoymadan bütün ukrain reinelerini ve cenk esirlerini qaytarmağa talap etmege çağıram.

Reis efendi,

Ukraina – barışıqsever ve başqalarnıñ topraqlarini zapt etmege niyeti olmağan memlekettir.

Rusiye egemenliginiñ ve topraq bütünliginiñ bir santimetrine bile qast etmedik.

BMT Nizamnamesine ve AHİT boyunca Helsinki añlaşmalarına tolu derecede ürmet, mustaqilligimizniñ ilk künlerinden berli tışqı siyasetimizniñ esası edi.

Bundan da ğayrı, 1994 senesi ilk qış (dekabr) ayında olıp keçken vaqialarğa diqqatıñıznı celp etmege isteyim, o zaman Ukraina dünyada üçünci yerde olğan özek silâ arsenalını havfsızlıq kefaletine deñiştirgen edi.

2014 senesi bizim eyi qararımızğa cevap olaraq Budapeşt memorandumnı imzalağan Rusiye Federatsiyası arqamızğa pıçaq tıqtı.

Ukrainağa qarşı silâlı istilâsını başlağan Rusiye halqara uquqnıñ bütün esas şartlarını ve maddelerini, bu cümleden, BMT Nizamnamesini bozdı.

Bu Nizamname Havfsızlıq Şurasınıñ azalarına bütün dünyada davalar çezmege degil de, halqara tınçlıqqa ve havfsızlıqqa qol tutmağa avale ete.

Halqara cemiyet Rusiyege qarşı neler yapa bile?

Meselâ, 1939 senesi Moskova öz tecavüziy areketleri içün Milletler Ligasından çıqarılğan edi – bu pek doğru ve aqlı bir qarar edi.

Rusiyeni yerine qoymaq – iç olmadım, Ukrainağa qarşı rusiye istilâsı aqqında söz yürsetilgende, onı veto aqqından marum etmek içün vaqıt kelgendir.

Ukrainağa tınçlıqnı qaytarmaq ve rusiye istilâsına qarşılıq kösterüvde devamlı qarar tapmaq içün daa neler yapa bilir edik?

2015 senesi saban (mart) ayında BMT Havfsızlıq Şurasına Ukraina topraqlarında BMT imayesinde barıştırıcı ameliyatnı başlamaq teklifinen muracaatta bulunğan edim.

Rusiye Federatsiyası bu teklifke qarşı çıqıp, BMT-nı tolu şekilde bu davanıñ çezilüvine celp etmege imkân bermedi.

Rusiye Federatsiyası Ukrainada barıştırıcı ameliyatnıñ ğayesini bile bozdı.

BMT imayesinde rusiye istilâsını toqtatmağa ve Ukrainanıñ topraq bütünligini ve egemenligini ğayrıdan tiklemege niyetlengen çoq milletli barıştırıcı missiya Donbasta barışıqnı tikley bilecek esas vasta olğanında eminim.

Bu teşebbüsni konstruktiv şekilde muzakere etmege azırmız.

Mütenasip variantlarnı belgilemek içün BMT Baş kâtibi Donbasqa yollay bilecek tehnikiy qıymet kesüv missiyası da, şübesiz ki, bu muzakerelerge pek yardım eter edi.

Donbasta barıştırıcı ameliyatnı teşkil etüv aqqında bir de bir qarar onıñ mandatını bütün işğal etilgen topraqlarğa, bu cümleden, sıñırğa kenişletmesi, rusiye ordusınıñ ve silâsını bizim toprağımızdan çıqarıluvını ve bütün qanunsız organlarnıñ ve teşkilâtlarınıñ yoq etilüvini belgilemesi Ukraina tarafından qoyulğan esas şarttır.

Bir de bir barıştırıcı missiya BMT esas barıştırıcı printsiplerine esaslanması, ilk nevbette, tarafsız ve neytral olması da pek müyimdir.

Rusiyeniñ iddialarını red eterek, bu missiya Minsk añlaşmalarını bozmağanını da qayd etmege isteyim.

Aksine, o, Rusiyeni Minsk añlaşmalarını yerine ketirmege mecbur ettirmege pek yardım eter edi.

Ukraina er vaqıt eyi iradesini ve añlaşmalarnı yerine ketirüvde kerçek adımlarını numayış ete edi.

Buña cevap olaraq neler ala edik? İç bir şeyni! Tecavüz devam ete!

Çünki Rusiye bu davanı iç bir şekilde çezmege istemey.

Qırımdan da, Donbastan da işi yoq!

Sovet Birliginiñ ğayrıdan tiklenmesi içün bütün Ukrainanı zapt etmege istey!

Ukrain halqınıñ öz qıymetli mustaqilliginden vazgeçmek ve istilâcı ögünde tiz çökmek niyeti yoq.

Kreml reberiyeti istilânı toqtatmağa, öz ordusını Ukraina toprağından çıqarmağa, ukrain-rusiye sıñırı üzerinde nezaretni qaytarmağa qarar etse, Rusiye tecavüzi o zaman biter.

Er keske şunı hatırlamağa isteyim: Rusiyeden küreşni toqtatmağa talap etkende, siz cenkni toqtatmağa talap etesiñiz, Ukrainadan küreşni toqtatmağa talap etkende ise, siz Ukrainadan öz egemenliginden vazgeçmege talap etesiñiz.

Reis efendi,

Keçken 5 seneni közden keçirir eken, bu halqara davanı tek barışıq yolunen çezmege mümkün olğanında eminlikni bir kere daa bildirmege isteyim.

Onıñ içün bu eñ yüksek dünya minberinden Ukraina çoqtaraflamağa ve halqara uquqqa sadıq qalğanını bir kere daa tasdıqlamağa isteyim.

Kremlniñ bizge qarşı tecavüzi qarama-qarşı neticege ketirdi.

Rusiyege boysunmaq yerine biz küreşmege başladıq.

Avropa hayalımızdan vazgeçmek yerine biz Avropağa daa tez ileriledik.

Başlarımıznı egmek yerine olarnı daa yüksek köterip, Putinge: ”Siz bizni yeñemezsiñiz”, dep cevap berdik.

Bu davanıñ tarafı olğan Rusiyeni Minsk añlaşmaları boyunca mesüliyetlerini yerine ketirmege çağıram.

Ve bu Assambleyağa bizge qol tutmağa, Kremlniñ imperialistik niyetlerine qarşı küreşimizde yanımızda turmağa rica etem.

İstilâcı ve işğalci devlet olğan Rusiyeni öz mesüliyetini tanımağa ve tecavüziy areketlerini toqtatmağa tek beraber mecbur ete bilemiz.

BMT bu meselede müyim rol oynay, dep sayamız.

Birleşken Milletler Teşkilâtınınıñ rolüni tek gumanitar faaliyetnen ve Ukrainada insan aqlarını nezaret etüvnen sıñırlamaq mümkün degil.

2018 senesi Baş kâtip Antoniu Guterriş rusiye-ukrain davasınıñ çezilüvini esas vazifeleri sırasına qoşqanı bizde ümüt doğurğan edi.

Yazıqlar olsun ki, ciddiy deñişmeler olmadı.

Amma olarğa irişmemiz kerek. Pek kerek.

Reşat Ametov, Volodımır Rıbak, Yuriy Popravko kibi qaramanlarımız eşqına.

Bu acımaz, vahşiy, kerek olmağan cenkniñ biñlerce qurbanları eşqına.

Tınç adamlar eşqına. Askerlerimiz eşqına. Qorantalarımız eşqına.

Evlerine qaytmağanlar eşqına.

Yuqusız geceleri olar içün ağlağanlar eşqına.

Bütün dünya eşqına. Tınçlıq ve insaniyetniñ namusı eşqına.

Sağ oluñız.