Bugün Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginde/ Qırım Platforması ofisinde “TAŞQIRĞAN. Qırımda qadın qarşılığı” sanat sergisiniñ resmiy açılışı olıp keçti. Serginiñ maqsadı – Ukrainanı desteklegenleri içün tevqif etilgen qadınlarnıñ ikâyelerine cemiyetniñ diqqatını celp etmek; siyasiy mabüslerniñ apaylarınıñ ve öz aqlarınen özgünlikleri içün küreşini devam etip, işğalcilerge qarşılıq köstergenlerniñ kuç ve cesürligini köstermek. Sergi, Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ qarşılığı devam etkenini ve kün-künden quvetleşkenini taqdim etmekte.
Serginiñ açılışı çerçivesinde resmiy açılış tedbirinde Ukraina Prezidentiniñ apayı Olena Zelenska, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Tamila Taşeva, Ukraina Tışqı işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, AQŞ-niñ Ukrainada Fevqulâde ve Salâhiyetli Elçisi Bridget Brink, Ukrainada Kanadanıñ Fevqulâde ve Salâhiyetli Elçisi Natalka Tsmots, Ukrainada BMT-niñ insan aqları közetüv missiyasınıñ yolbaşçısı Daniel Bell iştirak etti, onlayn şekilde ise Ukrainada Avropa Birliginiñ Elçisi Katarina Maternova qoşuldı.
Daimiy Temsilci Tamila Taşeva açılış vaqtında bularnı qayd etti:
Ukrainanıñ rus işğalcilerine köstergen 10 yıllıq qarşılığı aqqında söz yürsetkenimizde, çoqusınıñ aqlına ilk erkekler kele. Siyasiy mabüs. Asker. Qorçalayıcı. Amma bugün bizler Qırımdaki qadın qarşılığınıñ sımalarını tanıtmaq isteymiz. İşğalge qarşılıq köstermege qorqmağan cesür ve sadıq qadınlarnıñ seslerini duyurmaq isteymiz. Qarşılıq areketiniñ faalleri. Siyasiy mabüs qadınlar. Qorçalayıcı qadınlarımız. Er birine sayğı duyamız. Teslim olmağanıñız içün sağ oluñız. Küreş devam ete. Küreşimiz devam ete.
Bundan da ğayrı, Tamila Taşeva çıqışı vaqtında uquqqorçalayıcı ve jurnalist Lütfiye Zudiyeva, siyasiy mabüsler İtına Danılovıç, Galına Dovgopola, Leniye Umerova aqqında hatırlattı ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seitmuratovanıñ sözlerini seslendirdi.
Musafirlerge muracaat etken Olena Zelenska: “Ukraina silâlı quvetlerine teşekkür etemiz” degenimizde, bunı em erkek, em qadın askerlerimizge aytqanımıznı ve 1 oktâbr devlet bayramında qadın qorçalayıcılarımıznıñ ne içün ayrı qayd etilgenini, yahşı ki, kimsege añlatmağa kerekmey, çünki biz, bir cemiyet olaraq, kün-künden qadınlarnıñ qaramanlığını belli etmege ögrenemiz. Oña lâyıq şekilde qıymet kesmege. Bu sergi bizim bu vazifemizni devam ettire ve cesür qadınlarnı, olarnıñ işğal etilgen Qırımda er kün yapqan qarşılığını merkezge qoya. Bu qarşılıq bazı vaqıtlarda sessiz şekilde ve yalıñız yapılsa da, pek müim ve cesür”, – dedi.
Ukraina Tışqı işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar böyle dedi: Ukrainanı desteklegenleri içün işğalciler tarafından basqılarğa oğrağan insanlarnıñ ikâyelerini aytıp bermek müimdir. Er bir resim, er bir foto, er bir filmniñ altında bir taqdir bar. Bu, işğal ve basqılar sebebinden normal yaşayışından marum olğan biñlerce insannıñ taqdiri. Tek topraqlarımıznıñ işğalden qurtarılması anda normal yaşayışnıñ qaytarılmasını temin etecek.
Bugün mında, o qadar küçlü qadınlarnııñ arasında bulunmaq menim içün şereftir. Bu sergi qırımtatar qadınlarınıñ küçüni, cesürligini, dayanıqlığını, iqtidarını ve icadını taqdim ete. Adalet qıdırğanlar basqılarğa, adaletsiz taqiplerge, qorqunç cezalavlarğa oğray. Bir vaqıtlar medeniy kimlikniñ ifade etilmesi, havfsızlıq ve serbestlikni tehdit etken telükeli eylemge çevrildi — dep qayd etti AQŞ-niñ Ukrainada Fevqulâde ve Salâhiyetli Elçisi Bridget Brink
Ukrainada Kanadanıñ Fevqulâde ve Salâhiyetli Elçisi Natalka Tsmots qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvlarına ve basqılarğa diqqat çekip, işğalcilerge qarşılıq köstergen qadınlarnıñ cesürligini kösterüvniñ müimligini qayd etti ve bu qarşılıq kösterüvni akis etken Lesâ Ukrainkanıñ sözlerini alıntı ketirdi: “Yoq, men yaşayım, men ebediyen yaşaycağım, yüregimde ölmegen bir şey bar”.
Ukrainada BMT-niñ insan aqları közetüv missiyasınıñ yolbaşçısı Daniel Bell qayd etti: Öz sadıqlığını köstergenlerniñ, öz şahsiyetini köstergenlerniñ qorqunç basqılarğa oğrağanları müthiş bir şey. Halqara qanunlarnıñ bu bozuluvları neticesinde meydanğa kele bilecek aqibetler aqqında tüşünmek kerekmiz.
Ukrainada Avropa Birliginiñ Elçisi Katarina Maternova onlayn-muracaatında İrina Danılovıçniñ ikâyesini aytıp berdi: Qırımda siyasiy mabüslerge qol tutuvnı közde tutqan ve Qırım platformasınıñ desteginen Ukraina Tışqı işler nazirliginen başlatılğan mentorlıq programmasını ayrıca qayd etmek isteyim. Bu programmağa qoşuluvnı öz siyasiy ve ahlâqiy borcum olaraq körem. 44-yaşındaki uquqqorçalayıcı ve grajdan jurnalisti İrina Danılovıçniñ mentorı olmaq menim içün şereftir. Men er bir fırsatta onıñ davası aqqında hatırlatuv vazifesini alacağım. AB elçisi ve İrinanen fikirdeş bir qadın olaraq bugün mında olğan er kesni mentorlıq programmasına qoşulmağa ve oña qol tutmağa çağıram.
Resmiy açılış çerçivesinde Tetâna Filevskanıñ kurator ekskursiyası keçirildi. Öz çıqışında Tetâna qadın qarşılığı mevzusınıñ müimligini qayd etip, Daimiy Temsilcige böyle bir seriginiñ teşebbüs etilmesi içün teşekkürlerini bildirdi.
Ondan da ğayrı, serginiñ açılışına ressamlar Mariya Kulikovska, Alevtina Kahidze, Yuliya Po qoşulıp, öz işleri aqqında aytıp berdi.
Bunen beraber musafirler içün ekskursiya teşkil etildi, anda Liya Dostleva ve Yulia Ponıñ “Plaj” instalatsiyası, Yulia Ponıñ işğal kündelikleri, Mariya Kulikovkayanıñ “Qırım salı” içtimaiy eykeli, Alevtina Kahidzeniñ Qırım siyasiy mabüsleri aqqında icadiy leyhası taqdim etildi.
Sergi çerçivesinde Emine Ziyatdinovanıñ “Qırım.Ev” leyhasını da körmek mümkün. “Qırım.Ev” leyhası fotoressamnıñ qorantasınıñ ve 2014 senesi mart ayında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesinden evel ve ondan soñra qıyın geosiyasiy müitte öz evini qıdırğan qırımtatar halqınıñ tecribesini aks ete. Bundan da ğayrı, sergide “Qırım.Ev” leyhasınıñ “Başqa evimiz yoq” degen parçası taqdim etildi. Bu fotoressimler seriyası – 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvinden evel ve ondan soñ qıyın geosiyasiy müitte öz evini tapıp olğan qırımtatarlarnıñ tecribesini aks etken vizual sıra. Bu vaqialardan soñ qırımtatarlar istilâcı devletniñ nişanı oldı.
Sergide “Zla Mavka” areketiniñ kündeliklerini de körmek mümkün. Bu kündeliklerde faaller öz ikâyelerini aytıp bere, duyğularınen paylaşa ve işğal olmağan yerlerde seslerini duyura. Zla Mavka – Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarında yüzden ziyade iştirakçini birleştirgen qarşılıq areketidir. Bu cesür qadınlar işğalcilerge narazılıq köstere. Mavkalarnıñ er künlik kündelikleri Telegram kanalında ( https://t.me/zlaya_mavka) yayınlana. Sergide işğal etilgen Qırımda yaşağan Mavkalarnıñ ikâyelerini oqumaq mümkün.
Ayrıca sergide Lesâ Ukrayinka ve onıñ eserlerinen bağlı tarihiy añlatuvlar taqdim etile. Olardan birisi – “İfigenia Tavridada. Lesâ Ukrayinka Qırımda” ekspozitsiyası. Bu ekspozitsiya sergi içün yapılğan kurator araştırması vaqtında toplanğan obyekt ve vesiqalarnı taqdim etip, zamandaşlarımıznıñ bulunğan tarihiy kotekstini ifade ete. Lesâ Ukrainka içün Qırımda bulunuv yalıñız hastalığınıñ ilerlemesinden soñ sağlığını tüzetme yeri değil edi, bu, onıñ icadına da tesir etti: mında o, antik mirasnıñ vastasınen Ukraina edebiyatını Avropa müitine qoşqan yetişkin dramaturg olaraq şekillene ve öz metinlerinde qırımtatar medeniyetini talil ete. Onıñ ilk süjeti olaraq, Evripid yazğan ve esas vaqiaları Qırımda olıp keçken klasik antik tragediyağa esaslanğan İfigenia Tavridada ikâyesiniñ o devirde peyda olması tesadüfiy degil.
Ekskursiya, Mariya Kulikovskanıñ Qırım işğali mevzusına bağışlanğan performansınen yekünlendi.
Sergi aqqında tafsilâtlı malümat: https://lomykamin.crimea-platform.org/
Sanat leyhasınıñ teşkilâtçıları ve ortaqları: Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi/Qırım Platformasınıñ ofisi; Ukraina institutı; Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ T.G. Şevçenko edebiyat İnstitutı. Bu leyha Büyük Britaniya, Kanada, Felemenk, Amerika Qoşma Ştatları, Finlandiya, İsviçre ve İsveçiya ükümetleri tarafından maliye etilgen “Küçlü Ukraina içün ortaqlıq” Fondunıñ destegi ile ömürge keçirildi.
Bugün sergimizni ziyaret etken ve öz topraqlarında yaşama aqqı içün küreşken boysunmağan, cesür qadınlarnıñ ikayelerini diñlegen er keske teşekkürlerimizni bildiremiz.
