2014 senesi Rusiye Qırımnı işğali etken soñ işğalciler vaqtınca işğal etilgen yarımadada Ukraina vatandaşlarına qarşı taqipler ve repressiyalar keçirmege başladı. Kreml qanunsız şekilde işğal etilgen Ukraina topraqlarında öz “qanunlarını” kirsetip, cinaiy uquqnı işğal altında qalğan vatandaşlarımızğa qarşı terror aleti olaraq qullana. İşğalci rejimge nisbeten sadıqsızlıq ya da isyan köstergen insanlarnı em memuriy, em de cinaiy qanunsız davalar boyunca taqip eteler. 2014 senesinden başlap, hususan 2022 senesiniñ tam miqyaslı istilâsından soñ, işğalciler işkence, uydurılğan qabaatlav ve çoq yıllıq, bazıda ise ömürlik apis cezaları vastasınen taqip etüv kampaniyasını başlattılar.

Bu repressiv sistemada Rusiye Federatsiyasınıñ Ceza kodeksiniñ 29-ncı bölüginiñ “devletniñ anayasa nizamı ve havfsızlığına qarşı cinayet” aqqında maddeleri ayrı bir yerni almaqta. Hususan: 275-inci madde – Devlet hainligi; 275.1 madde – Çetel devleti ile gizli işbirligi; 276-ncı madde – Casuslıq; 280-nci madde – Ekstremist faaliyetini kerçekleştirmege çağıruvlar; 280.1 maddesi – RF topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar; 280.3-nci madde – RF Silâlı quvetleriniñ itibardan tüşürilmesi; 281-inci madde – Diversiya. Bu maddelerniñ qullanılması, Rusiyeniñ anayasa tertibi ya da işğalci memuriyetiniñ havfsızlığı içün telüke olaraq tanılğan er angi faaliyetni bastırmaq maqsadınen yapıla. Bu maddelerniñ maddeleri Ukraina tarafdarı olğan, jurnalist, cemaat ve uquq qorçalayıcı faaliyet köstergen ya da Rusiye işğaline razı olmağan vatandaşlarnı taqip etmek içün qullanıla.

İşğal etilgen Qırımda eñ çoq 280-nci madde qullanıla. Ekstremist faaliyetini amelge keçirmek çağıruvları ve 275-nci madde – Devlet hainligi. 2025 senesiniñ ortasına qadar 275-nci madde(devlet hainligi) boyunca eñ azından 58 dava açıldı, 48 qabaatlav qararı çıqarıldı; 280-nci madde (ekstremizmge çağıruvlar) boyunca 86 dava açıldı, 75 mahkeme qararı çıqarıldı. Böyle maqalelerniñ 75%-dan ziyadesi 2022 senesinden soñ, yani tam miqyaslı cenkniñ başlamasınen. Bu işğalcilerniñ nezaretiniñ quvetleşkenini ve Qırım sakinleri arasında qarşılıqnıñ artqanını köstere. Rusiye, susmağa razı olmağan er kesni bastırmağa tırışa.

İşğalcilerniñ böyle maddelerge köre belli olğan cinayetlerden bir qaçını ayırmaq mümkün:

Galına Dovğopola, Aqyardan 70 yaşındaki pensioner, eñ qart siyasiy mabüslerden biridir. İşğalciler qadınnı 2019 senesi tutıp aldılar, onı “devlet hainligi” maddesi boyunca qabaatladılar. İşğalci “mahkemelerniñ” bütün oturışuvları “gizli” şekilde keçti, propagandist matbuat vastaları onı “gizli casus” olaraq tanıttı. Galinanıñ davasında olğan er şey uyduruv, qadınnıİşğalciler qadınnı 2019 senesi tutıp aldılar, oña “devlet hainligi” qabaatlandı. İşğalci “mahkemelerniñ” bütün oturışuvları “gizli” grifi altında keçe edi, propagandist matbuat vastaları oña “gizli casus” dey edi. Galinanıñ sağında olğan er şey uydurılğan, qadınnıñ apiske atılmasınıñ kerçek sebebi – siyasiy taqipler. Qadın, Rusiye tarafından yarımadanıñ işğali başlağanından berli açıq-aydın ukrain tarafını tutqan ve işğalcilerni tenqit etken edi. 2021 senesi işğalci “mahkemesi” qadını qabaatlı tanıp, 12 yılğa qadar umumiy rejimli koloniyada apis cezasına mahküm etti. Al-azırda, o, qanunsız alda RF Vladimir vilâyetindeki VK-1ge avuştırıldı.

Sergiy Tsıpiga, ukrain jurnalisti ve cemaat erbabı. Herson vilâyetindeki Nova Kahovka Rusiye tarafından işğal etilgende, o, şeerde qaldı, insanlarğa yardım etti, vaziyet aqqında haberler azırladı ve işğalge qarşı çıqtı. 2022 senesi martnıñ 12-nde Rusiye işğalcileri tarafından hırsızlandı, bundan soñ onı işğal etilgen Qırımğa, Aqmescit SİZOsına yerleştirdiler. 2023 senesi oktâbr ayında Qırımnıñ işğalci “mahkemesi” Sergiyni “casuslıqta” uydurılğan qabaatlavlar sebebinden 13 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. Rusiyeniñ Ryazan vilâyetindeki Skopine apishanesinde tutulmaqta.

Oksana Senecuk, 58 yaşında, Aqyardan tilşınas, Aqyarda Evromaydan iştirakçisi. 2022 senesinden başlap, qadın ukrain tarafını tutqanı ve cenkke qarşı çıqqanı içün işğalciler tarafından taqip etile edi. 2024 senesiniñ ortasında qadını quvetçiler tutıp aldı, aynı yılnıñ dekabr ayında işğalci “mahkeme” qanunsız üküm çıqarıp, onı “devlet hainligi” maddesi boyunca qabaatlap, 15 yıl umumiy rejim koloniyasına cezasına mahküm etti. Al-azırda o, Aqmescitniñ 1-nci SİZO-sında tutulmaqta.

Qırımdaki işğalci rejimniñ bütün areketleri halqara uquqnıñ doğrudan bozuluvıdır. Çünki, misal olaraq, Cenevre konventsiyası işğalci devletke vaqtınca işğal etilgen topraqlarda uquqiy rejimni deñiştirmege ve siyasiy sebeplerden vatandaş ealisini taqip etmege yasaq etmekte. Bundan da ğayrı, 2024 senesi iyünniñ 25-nde İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi “Ukraina Rusiyege qarşı (Qırım boyunca)” davasında Rusiyeni 2014 senesi fevral ayından berli yarımadada insan aqlarınıñ muntazam bozuluvı içün mesüliyetli dep tanıdı. Bu, qanunsız tutuluv, işkence, mecburiy pasportlaştıruv, barışıq toplaşuvlarınıñ yasaq etilmesi, qırımtatarlarğa nisbeten diskriminatsiya, em de mahküm etilgenlerniñ Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyasında apishanelerge mecburiy avuştırılması faktlarını tasdıqlağan Qırımnen bağlı halqara mahkemesiniñ ilk niaiy qararıdır. Rusiye ukrain ve qırımtatarlar kimligini, söz serbestligini, vaqtınca işğal etilgen Qırımda barışıqlı narazılıq aqqını bastırmaq maqsadınen “devletniñ anayasa nizamı ve havfsızlığına qarşı yapılğan cinayetler” ile küreş adı altında balaban bir ceza sistemasını şekillendirdi.

Qoşma malümat: 

280-nci madde. Ekstremistik faaliyetke açıq çağıruvlar: Devlet havfsızlığına telükege yaratqan ekstremistik areketlerge açıq çağıruvlar içün cezalarnı közde tutmaqta. Cezası – 5 yılğa qadar azatlıqtan marum etüv. Madde 275. Devlet hainligi: Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı tarafından devlet havfsızlığına zarar ketirgen areketler yapılması sebebinden cinaiy mesüliyetke çekilmesini közde tuta, misal olaraq, devlet sırlarını berüv ya da çetel devletlerge duşman faaliyetini alıp barmaqta yardım etüv. 20 yılğa qadar apis cezasını közde tuta.