2018 senesi ilk yaz ayı (iyün) 7 künü Kıyiv şeerindeki buhraniy media-merkezinde ‘‘Ukrainada Kreml tecavüziniñ fiyatı: maddiy ölçev’’ mevzusında ekspert munaqaşası keçirildi, munaqaşada Temsilcilikte uquqiy talil hızmetiniñ baş mesleatçısı Ruslan Seydametov iştirak etti.

Atlantic Council tedqiqatında bildirilgenine köre, Qırımda ve Şarqta rusiye istilâsı sebebinden Ukraina 100 milliard dollar ğayıp etken.

Panel munaqaşa Qırımda ve Donbasta kreml istilâsı sebebinden Ukrainağa ketirilgen iqtisadiy zararlarğa, Ukraina Ükümeti ve bütün medeniy dünya tarafından Rusiye Federatsıyasınıñ nezareti altında bulunğan ukrain mülkiyetiniñ qaytarıluvı ve tazminatı içün yapılacaq muayyen adımlarğa bağışlandı.

‘‘Qırım Rusiye Federatsıyası tarafından ilhaq etildi. Qırımnı ilhaq teşebbüsinden soñ Ukraina fiyatı 1,8 milliard dollar civarında olğan 1,4 million gektar topraq ğayıp etti. Bundan da ğayrı, ukrain bankları bank bölüklerinde qalğan 1,7 – 1,9 milliard dollarnı qayıp ettiler. Rusiye ‘‘Krımenergo’’ şirketini musadere etti. Bunıñ neticesi olaraq, Ukraina daa 1 milliard dollarnı ğayıp etti.

‘‘Qırım satılır demeymiz. Qırım bizim içün Ukrainanıñ bir qısımı olmağa devam etecektir. Qırımda qanunsız alda öz aqlarnı ğayıp etken yatırımcılar aqqında söz yürsetile. Bizim içün iç şübesiz ki, mülkiyet aqqı Ukrainağa ait ve Rusiye bizim bu aqqımıznı musadere etti. Bu bizim deñişmez noqtaiy-nazarımızdır’’, – dep qayd etti Ukraina Tışqı işler Naziriniñ avropa integratsiyası meseleleri boyunca muavini Olena Zerkal.

Rusiye Federatsıyasınıñ da iqtisadiy ğayıpları pek büyük. Qırımda öz qanunsız akimiyetine qol tutmaq içün yılda 2 milliard dollar cıvarında para masraf ete. RF-nıñ arbiy masrafları soñki bir qaç yıl devamında artıp, umumiy içki mahsulınıñ 5,3% teşkil ete.

Rusiye istilâsı neticesinde öz mülkiyetini ğayıp etken ukrain şirketler ve fizikiy şahıslar halqara makemelerge şikâyetlerini bermeliler. Böyle fikirnen ‘‘Eurasia Center Atlantic Council’’ teşkilâtınıñ üyken ilmiy hadimi Alan Rayli paylaştı. Makeme ceryanlarğa masraflarnı azlaştırmaq içün, olar birleşip, umumiy şikâyetlerni bermeliler.

‘‘Fizikiy ve uquqiy şahıslarnı Kremlden tazminatlarnı talap etmege çağıramız ve olarğa qol tutarmız’’, – dep qayd etti ‘‘Eurasia Center Atlantic Council’’ teşkilâtınıñ müdiri Con E. Gerbst.

‘‘Ketirilgen zarar içün tazminatnı ukrainalılar bir qaç yolnen alabilirler. Bu yollardan biri – 1998 senesi Ukraina ile Rusiye arasında imzalanğan yatırımlar boyunca eki taraflı añlaşmadır. Bu añlaşmağa köre, er taraf ekinci tarafnıñ yatırımcılarını öz topraqlarına celp etip, bu yatırımlarğa ekinci tarafnıñ qanuniyetine riayet etip ruhset bermelidir’’, – dep qayd etti Dünya ukrainalılar kongresiniñ prezidenti Yevgen Çoliy.

Bundan da ğayrı, bu topraqlarnıñ işğalden azat etilüvinden soñ yatırımcılarnı qaytuvğa celp etmege de pek muim. Bu fikirnen Kıyiv iqtisadiyat mektebinde biznes tasili Departamentiniñ vitse-prezidenti Yuliya Klimenko bildirdi.

‘‘İstekleri ket-kete azlaşacaq. Bu mesele açıq munaqaşanıñ bir mevzusı olmalı. Qoşma ğayıplar işğal etilgen topraqlarda açıqtan-açıq olğan ğayıplardan pek ziyade olacaq. Bütün zararlarnı esaplamağa azır olmalımız’’, – dep yekün çekti Yuliya Klımenko.