İşğalden soñ endi on bir yıldan ziyade vaqıt keçse de, Qırım alâ daa Ukrayinanıñ bir parçası olıp qala. Basqı, yasaqlar ve taqiplerge baqmadan, insanlar öz kimliklerini saqlamağa deva eteler: qorantalarda ukrain tili eşitile, balalarğa vatanına ve ananelerine sevgi aşlana. Er künki areketlerde, atta eñ küçük soylarında bile olar Ukrayinağa sadıq olğanlarını köstereler.

Milliy Qarşılıqlar Merkezinen birlikte #qarşılıq_areketi adlı mahsus teşebbüs çerçivesinde işğalcilerge boysunmamaq içün küreşmege devam etkenlerniñ ikâyelerini añlatamız. Olar ukrayin timsallerini qorçalay, kerçekni saqlay ve telükelerge baqmadan, memleketiniñ medeniyeti yoq olmaması içün elinden kelgenini yapalar.

Rusiye işğalci akimiyeti ukrayin barlığınıñ er angi izini yoq etmege tırışa: mekteplerni qapata, keçmişnen bağlı malümatnı deñiştire, söz ya da yır içün cezalandıra. İşğalniñ repressiv sisteması azatlıqnı bastırma maşnasına çevirildi.

Buña baqmadan, divarlardaki yazılar, dağıtılğan bildirmeler, birdemlik işaretleri: Qırımda tirenüv bar olğanını köstere. Ve bu tirenüv kün künden yarımadanıñ azat etilmesini yaqınlaştıra.

• Rusiye mahkemesi 49 yaşındaki Aqyar sakinini sahte qabaatlavlar ile 3 yılğa qadar umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etti. O, içtimaiy ağlarda yazğan tefsirlerde sanki işğalcilerniñ areketlerini tenqit etip, sözde ”qırım köprüsini” yoq etmeğe çağırğan, bunıñ içün onı “zorbalıqqa çağıruvlarda bulunuvda” qabaatladılar.
• Aqyardaki işğalci “mahkeme” 70 yaşındaki yerli sakinni içtimaiy ağlarda “ekstremizmge açıq çağıruvlarda” qabaatlap, 2,5 yılğa qadar apis cezasına mahküm etti. Bundan da ğayrı, oña eki yılğa qadar internet-resurslarnı idare etüvni yasaqlap, kompyuterini tutıp aldılar.
• Aqyarda işğalciler 37 yaşındaki yerli sakinni içtimaiy ağlardaki tefsirleri vastasınen ekstremistik faaliyetke açıq çağıruvlar yapqanında sahte qabaatlavlar sebebinden şartlı olaraq üç yıllıq sınav müddeti ile eki yılğa qadar apis cezasına mahküm etti.
• İşğalci “mahkeme” vaqtınca işğal etilgen Yalta sakinini, Ukraina Mudafaa quvetlerine işğalci akimiyetniñ areketleri aqqında malümat berüv ve sözde “devlet hainligi” aqqında uydurılğan qabaatlavlar sebebinden, bir buçuq yılğa azatlıqnı sıñırlavnen sert rejimli koloniyada 14 yılğa qadar apis cezasına mahküm etti.

Vaqtınca işğal etilgen Qırımda qarşılıq, endi çoqtan berli ayrı narazılıqlarnıñ sıñırından çıqtı  ve teşkil etilgen areket alına keldi. 2022 senesinden soñ bu areket daimiy tevqifler ve basqılarğa baqmadan faal qalğan yerastı areketke çevrildi. Yarımadada Qırım Ukrainağa ait olğanını köstergen bir cemiyet şekillene.

Bu areketniñ iştirakçileri pek çoq. Kimisi mustaqil matbuat vastalarını idare ete, kimisi işğalci akimiyetniñ cinayetlerini belgiley. Bazıları zorbalıqsız aktsiyalarğa çıqa, digerleri arbiylerimizge müim malümatnı yetkize.

Olarnıñ er bir adımı işğalci sistemasınıñ temeline bir darbe ola. Ve aynı zamanda bu bütün dünyada yañğırağan br sestir ve bu ses: “Biz barmız, biz küreşemiz, biz Ukrayinamız”, dep seslene.

• “ATEŞ” areketiniñ faalleri rusiyeniñ Qırımdaki areketlerini, tehnikanıñ köçüvi, infrastruktura ve telükesizlik tedbirleriniñ deñişmesini qayd etmege devam ete; bu afta diqqatları Aqyar civarındaki qara deñiz flotunıñ informatsion-esaplav merkezine celp etildi, o, idare etüv, bağ ve istihbarat malümatınıñ avtomatlaştırılmasına cevap bermekte.
• “Jovta striçka” areketi açıq yerlerde öz izini qaldırmağa devam ete. Bildirüvler, parkanlarda ve qapılarda qırmızı levhalar, mektep, meydançıq ve memuriy binalarnıñ ögünde yazılar peyda ola. Olarnıñ fotoresimlerini çıqarıp, içtimaiy ağlarda ve matbuat vastalarında paylaşalar ve bu işğalcilerge açıq bir işaret: “Siz mında kelmeşeksiñiz”.
• “Zla Mavka” qadın teşebbüsi qırımlılarnıñ seslerini qayd ete ve olarnı körüngen qıla. Faaller tintüvlerni, qaçıruvlarnı, sorğularnı ve basqıncılıqnıñ diger şekillerini vesiqalandırıp, şaatlıqlarnı vizual ikâyelerge, qısqa video ve sesli levhalarğa çevireler. Onlayn sergiler, işğal altındaki er künlik yaşayışnı qadınlarnıñ tecribesi vastasınen köstere ve Rusiye propagandasına qarşı turmağa devam ete.
• “Krımski boyovi çaykı” gruppası işğalci memuriyetniñ faaliyeti aqqında malümatnen çalışa: tehnika deñişmelerini taqip ete, bulunuv yerlerini tapıp çıqara, quvetçiler ve memurlar arasında kollaborantlarnı belgiley. Olarğa esaslanıp, malümat bazaları meydanğa ketirile, vesiqalar talil etile ve müim malümat tarqatıla. Materiallarnıñ bir qısmı Ukrayina mahsus hızmetlerine berile, bir qısmı ise açıq menbalarda yayınlana.

2025 senesi oktabr 2-ne köre, Qırımda eñ azından 222 adam işğalci idare tarafından siyasiy sebeplerden taqip etilgeni sebebinden apishanelerde tutulmaqta. Olarnıñ arasında qırımtatar halqınıñ 133 vekili “terrorizm”, “ekstremizm” ya da “satqınlıq” kibi uydurılğan qabaatlavlarnen tevqif etilmekte. Böyle areketler qarşılıq kösterüvni bastırmaq, olarnı esas aqlardan marum etmek ve tamır halqnı vatanından köçürmek maqsadınen yapılğan sistemalı siyasetniñ bir qısmıdır.

Siyasiy mabüsler er kün basqı, aşağılav ve işkencege oğratılğan sistemada bulunalar. Amma böyle insaniyetsiz kerçeklikte bile olar özlerinden vazgeçmeyler, öz inançlarını inkâr etmeyler, öz menligini, medeniyetini coymaylar. Olarnıñ cesareti Qırımnı azat etmek içün küreşken er keske küç bergen sadıqlıqnıñ bir timsali oldı.

Soñki aylarnıñ vaqiaları işğalcilerniñ apis cezaları ve ceza qanunları insannıñ içki dayanıqlığı ögünde küçsüz olğanını daa bir kere isbatladı.

• Vaqtınca işğal etilgen Aqyarda “ukrayin mahsus hızmetleri ile işbirligi” ve Rusiye arbiylerini zeerlemege tırışqanında qabaatlanğan qadınnı qanunsız sürette tutıp aldılar. İşğalcilerniñ versiyasına köre, o, RF Qara deñiz flotuna ait gemilerniñ fotoresimlerini çekip, olarnı ücümlerini planlaştırmaq içün Ukrayina Silalı quvetlerine yollay eken.

2025 senesi sentabrniñ 22-ne qadar rusiye federatsiyası memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.3 maddesine köre tizilgen ve vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki sözde “mahkemelerge” ve başqa vekâletli organlarğa yollanılğan 1575 vaqia qayd etildi.  1424 adisede qararlar çıqarıldı, 40 dava daa devam etmekte. Olardan yarısı – işğalciler tarafından repressiyalar merkezine çevrilgen Ermeni Bazarda: tek 2025 senesiniñ ilk altı ayı devamında anda 224 dava açıldı, bu ise Qırımdaki bütün davalarnıñ 51% teşkil ete. Cezalar cınısqa baqmadan çıqarıla: 738 qadın, 683 erkek.

Amma bu şaraitlerde bile Qırım susmay. Er bir sarı-mavı şerit, er bir yazı, er bir levha – bu, sistemağa qarşılıq. Bu qorqu ve işğalciler ukrayin Qırımını iç bir vaqıt boysundırıp olamacaqlarınıñ isbatıdır. Azatlıqlarını telükege oğratıp: “Biz mındamız. Biz küreşemiz. Bizler Ukrayinamız” degen er kesni köremiz ve hatırlaymız.