İşğal devam etkenine baqmadan, Qırımda tirenüv de devam ete. Repressiyalar, çoq sayılı tintüvler ve daimiy basqı insanlarnıñ iradesini qırıp olamadı. Ukrain tili alâ daa yarımadada eşitile, milliy hatıra nesilden nesilge aşlana, ananeler ise, olarnı yoq etmege tırışsalar da, qorantalarda saqlanıla. Er kün qırımlılar sessizce, boysunmadan qarşılıq köstere. Olarnıñ qarşılığı – telüke olsa da, aynı zamanda aqiqat, itibar ve kimlik oğruna bir turuş.

Milliy tirenüv merkezi ile beraberlikte #qarşılıq_areketi adlı mahsus leyha çerçivesinde duşmanğa Qırımda Ukraina izlerini silmege izin bermegenler aqqında ikâye etemiz.

İşğalciler Ukrainanen bağlı er şeyni sıranen yoq eteler: medeniy timsallerni yoq eteler, ukrain tilli tasil müessiselerini qapatalar, tek bir söz içün bile taqip eteler. Böylece sözde “rf ordusınıñ itibardan tüşürilmesi aqqında qanun” farqlı tüşünüvniñ er angi ifadesi içün cezalandıruv aleti oldı.

Er bir narazılıq areketi – divar yazısı, levha, stiker ya da başqa bir areket – Qırımnı azat etmek kibi büyük maqsatqa doğru küçük bir adımdır. Aşağıda – bu tınç, lâkin faal destekniñ soñki numayışları ketirile.

• İşğalci “mahkeme” Kezlev rayonınıñ 53 yaşında sakini devlet hainligi ve Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi ile alâqalar, işğalci ordunıñ ve tehnikasınıñ bulunğan yeri aqqında sözde malümat yetkizüvde qabaatlap, 17 yıl sert rejimli koloniyağq ve 200 biñ ruble para cezasına mahküm etti.
• İşğalciler, içtimaiy ağlarda işğalci memuriyetniñ areketlerini tenqit etkenleri içün 22 yaşındaki Aqmescit sakini ve 38 yaşındaki Aqyar sakinine para cezasını kestiler.
• Aqmescit rayonınıñ Biy Tanıl köyünde yaşağan Zlata Spıvak köyde suv teminlevi sebebinden narazılıq aktsiyasına çıqmağa çağırğanı içün 20 biñ ruble para cezasını aldı.
• İşğalci “mahkeme” rusiye diktatorı vladimir putinge menfiy qıymet keskeni içün Aqmescit rayonınıñ sakini Denis Misnikke 30 biñ ruble para cezasını kesti.
• İşğalciler Aqmescit rayonınıñ Skvortsovo köyüniñ sakini Elnaz Çaruhovanı sanki içtimaiy ağlarda ukrain ve qırımtatar bayraqlarınen “Qırım – Ukraina. Ve kimse buña qarşı çıqamaz” yazısı ile resimlerni paylaşqanı içün 50 biñ ruble ceza berdiler.
• Keriç sakinini ukrain istihbaratı ile işbirligi yapqanı ve işğalcilerniñ ava quvetleriniñ yerleşüv yerleri aqqında malümat bergenı içün sahte “devlet hainligi” qabaatlavları ile 16 yıl, 6 ay sert rejimli koloniyada qalmasına mahküm ettiler.

Bugün, vaqtınca işğal etilgen Qırımğa qarşılıq areketi tek kişilik areket degildir, 2022 senesinde rusiye tarafından başlatılğan keniş miqyaslı istilâdan soñ bu areket quvetleşti ve büyükleşti. Yarımadada, bütün telükelerge baqmadan, artqa çekilmegen, birlikte areket etken insanlarnıñ toplulığı şekillendi.

Olar işğalcilerge qarşı informatsion cenk alıp baralar, cinayetlerni qayd eteler, zorbalıqsız qarşılıq şekillerini teşkil eteler ve Ukraina mudafaa quvetlerine müim malümat bereler. Olarnıñ faaliyeti sadece cesür adımlar degil. Bu, Qırım susmağanını ve boysunmağanını köstergen açıq bir işaret.

Olarnıñ er bir areketi Qırımnıñ küreşkenini köstere. Bu, yarımadanıñ sesi, o, yarımada qırılmağanını, küreşini devam etkenini ve serbest Ukrainanıñ bir qısmı olğanını hatırlata.

• “ATEŞ” areketiniñ agentleri işğal ordularınıñ areketlerini qayd eteler, şu cümleden, bu afta olar vaqtınca işğal etilgen Aqyar civarında rus gemisine yapılğan ucumnıñ gizli izlerini qayd ettiler: üstündeki kögertede bozuluvlar körüne, onı işğalciler ağlarnen gizlemege tırışalar, geminiñ içiden suv çekile, çekicilerniñ izleri ise, iç qısımlar suvğa batqanını köstere; istihbarat malümatına köre, gemi bir saat devamında 13-nci gemi tamir zavodında edi, bort nomerası ise Ukraina mudafaa quvetleriniñ ucumı aqibetlerini gizlemege tırışqanlarını köstere.
• “Jovta striçka” ruhu vaqtınca işğal etilgen Qırımda faaliyetini devam ete. Faaller muntazam sürette işğalge qarşı şiarlarnen levhalarnı tarqatalar, qapılar, direkler, parkanlarda sarı levhalarnı asalar, asfalt ve binalarda yazılar qaldıralar. Bazı şeerlerde levhalar memuriyet binaları yanında, digerlerinde ise mektepler ya da bazarlar yanında peyda ola. Bu areketler kütleviy haber vastalarında, saifelerinde, arhivlerde qayd etile. Mesele sade: işğalciler bu topraqnıñ saipleri olmağanını körmeli.
• “Zla Mavka“ qadın-qızlar teşebbüsi yerli sakinlerniñ ikâyelerinen çalışa. Olar tintüvler, sorğu, ğayıp olğan insanlar, yarımadada olğan tsenzura aqqında malümat toplaylar. Vizual seriyalar çıqaralar, meselâ, şaatlarnıñ izaatları ile illüstratsiyalar, ikâyelerniñ audioyazmaları, qısqa videolar. Bundan da ğayrı, işğal altındaki yaşayışnıñ tecribesini – hususan qadın noqtaiy-nazarından köstergen sanat leyhalarınıñ online numayışları teşkil etile. Olarnıñ maqsadı – aqiqatnı qayd etmek ve onı propaganda ile bastırılğan yerlerge yetkizmek.
• “Krımski boyovi çaykı” gruppası işğalcilerniñ arbiy tehnikası yerleştirilgen yerler, yer deñiştirüvi aqqında malümat toplay, işğalcilernen işbirlik yapqanlarnıñ, hususan, yerli memur ve quvetçilerniñ şahsiy malümatlarını qayd ete. İşdeşlerniñ cedvellerini tutalar, vesiqalarnı teşkerip, içki malümatnı bereler. Malümatnıñ bir qısmı ukrain mahsus hızmetlerine yollanıla, diger qısmı açıq esabat şeklinde derc etile.

2025 senesi iyülniñ 17-ne qadar rusiye işğalci memuriyeti eñ az 221 insannı qanunsız alda tuta, olardan 133 – tamır qırımtatar halqınıñ temsilcisidir. Olarnı “terrorizm”, “ekstremizm”, “devlet hainligi” ve diger uydurılğan qabaatlavlarnen qabaatlaylar. Bularnıñ episi ealini qorquzmaq, vatandaş serbestligini yoq etmek ve qırımtatar kimligini yoq etmek içün yapılğan repressiv kampaniyası çerçivesinde kerçekleştirile.

Şimdi apislerde tutulğanlar basqı, işkence, izolâtsiyağa ve psihologik basqılarğa oğratıla. Amma ukrain siyasiy mabüsleri apishanelerde bile qarşılıq köstere, ve bu areketler azatlıqqa qaviy istekleriniñ sarsılmaz timsali oldı.

Bunı tasdiqlağan bir qaç misal:

• FSB işğal etilgen Qırımda 24 yaşındaki Hatice Büyühçannı qanunsız şekilde tutıp aldı. Onı işğalci zabitke qarşı terrakt azırlağanında uydurılğan qabaatlavlarğa esaslanıp tevqif ettiler. Qız daa mayısnıñ 6-nda ğayıp oldı, 69 künden soñ onı tevqif etüv videosında tanıdılar.
• Aqmescitte işğalci küçler 40 yaşındaki yerli sakinni tutıp aldılar. Adam, içtimaiy ağlarda işğalcilerniñ areketlerini teñqit etken tefsizler qaldırğan. Oña qarşı “ekstremizm” maddesi boyunca qanunsız şekilde cinaiy dava açıldı.
• Vaqtınca işğal etilgen Qırımda işğalciler qanunsız şekilde Niyara Ersmambetovanı tevqif ettiler. Qarasuvbazar rayonundan ilâchane hadimini “devlet hainligi” aqqında uydurılğan qabaatlavlarnen mayıs ayından berli Aqmescit tevqifhanesinde tutalar.

İşğalge baqmadan, Qırımdaki qarşılıq areketi toqtamadı – o, daa da küçlene, büyükleşe ve inkişaf ete. İşğalci memuriyet tarafından repressiya basqısı artqanı bunı tasdıqlay. 2025 senensi 17 iyülge qadar vaqtınca işğal etilgen Qırımda rusiye federatsiyasınıñ memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.3 maddesine istinaden 1472 dava qayd etildi.

1340 adisede memuriy cezalar, esasen para cezaları ya da diger davalarğa qoşulıp umumiy tedbir alınması aqqında qarar çıqarıldı; 55 dava ala daa baqıla. Cınısqa köre qadınlarğa qarşı 683 (51%), erkeklerge qarşı ise 656 (49%) qarar çıqarıldı. Ermeni Bazarda vaziyet eñ kritik: tek 2025 senesiniñ ilk altı ayı devamında 164 dava açıldı, bu ise Qırımdaki bütün davalarnıñ yarısı.

Er bir adım közetüv altında olsa da, vazgeçmegen er keske teşekkürler bildiremiz. Er bir timsalde, er bir sözde, er bir sarı-mavı birleşüvde – qarşılıq energiyası canlana. Bu alâmetler ğayıp olmağanımıznı, susmağanımıznı, saqlanmağanımıznı köstere.

Paylaşuvdan şeritçikke qadar er bir areket cöreme, tintüv ya da apis sebebi olabilecek şartlarda, er angi böyle bir areket cesürlik numayışına çevirile. Sizler – tirenüvniñ qalbisiñiz. Ve tekrarlaymız: Qırım qarşılıq köstere. Qırım boysunmadı. Qırım – Ukrainadır.