Yıllarnen devam etken repressiyalar, taqip ve basqığa baqmadan, vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ sakinleri boysunmadı – olar Ukrainağa sadıq qala, öz kimliklerini saqlay ve qarşılıq köstereler. Apiske alınuv, tintüv ve cinaiy taqip telükesi altında olar til, medeniyet, hatıra ve menliklerini, serbest Ukraina ile bağlarını saqlaylar. Olarnıñ metaneti – yalıñız işğalge qarşı turuv degil, yarımadanıñ azat etilüvini yaqınlaştırğan er künlik bir areket. Qırım qarşılıq köstere ve Ukraina tamam bu sebepten qaytacaq.

Qırım sakinleriniñ içtimaiy vaziyeti ve rus propagandasınıñ añlatuvlarını yoq etken insanlar aqqında Milliy tirenüv merkezi ile birlikte alıp barılğan #qarşılıq_areketi rubrikasında ikâye etmege devam etemiz.

Rusiye işğalci memuriyeti vaqtınca işğal etilgen Qırımda Ukrainağa nisbeten er angi sadıqlıqnı bastıruv siyasetini devam ete. Ukrain sözü, milliy timsalleri ya da işğalni tenqit etüv içün – tintüv, tevqif, para cezaları. 2022 senesinden başlap, sözde “rusiye federatsiyasınıñ silâlı quvetlerini itibardan tüşürüv” aqqında çıqqan yañı repressiv madde er angi farqlı fikirge qarşı ceza aleti olaraq pek faal qullanıla. Taqip etüv er künlik bir adise oldı, qarşılıq ise işğalciler içün cinayet alına keldi. Soñki afta devamında böyle vaqialar qayd etildi:

• İşğalci “mahkemesi” Simeiz sakinini 12 yılğa mahküm etti, olardan eki yılnı ise o, “devlet hainligi” ve “rusiye göñülli korpusına” qoşulacaq olğanı aqqında şeklengen qabaatlavlar boyunca qattı rejimli koloniyada keçirecek.
• İşğalciler, 59 yaşındaki Canköy sakinini Ukraina Telükesizlik Hızmetine malümat yibergeni aqqında uydurılğan qabatlav boyunca 20 yıl qattı rejimli koloniyada qalmasına ve 300 biñ ruble para cezasını tölemege, em de qoşma 1 yıl 10 ayğa azatlıqtan marum etilmesine üküm etti.

İşğalge qarşı er künlik küreş tek şahsiy cesaretke degil de, 2022 senesi rusiye istilâsından soñ faalleşken çeşit yerastı ağlarnıñ koordinatsion areketlerine de bağlı. Bu ağlar informatsion-ruhiy qarşılıqnı alıp bara, teşviqat malzemelerini tarqata, vatandaşlarnıñ tirenüvini teşkil ete, duşman tehnikanıñ areketini qayd ete ve Ukraina Mudafaa quvetlerine destek içün istihbarat malümatını yetkize. Olarnıñ cesürligi sayesinde Qırım er kün küreş devam etkenini hatırlata. 

• “ATEŞ” qarşılıq areketiniñ agentleri rusiye işğalci ordusına qarşı sistemli faaliyetini devam ete. Bu afta agentler Aqyarda işğalcilerniñ ava mudafaası bazasını taptı, bundan da ğayrı, mında mobil ateş gruppalarınıñ köçüvi, tehnika teşkerüvi ve servis etüvi, silâ ketirüvi ve telükesizlik tedbirleriniñ quvetleştirüvi qayd etildi.
• Qırım işğali şaraitlerinde “Jovta striçka” (“Sarı şerit”) areketiniñ faaliyeti toqtamayıp arta. Daimiy basqı, tintüv ve apiske alınuv telükesine baqmadan, onıñ iştirakçileri ukrain timsallerini er kün cemaat meydanına çıqarıp, levhalarnı yerleştire, şiarlar qaldıra, sütun ve parkanlarda sarı şeritler bağlay. Olar duşman teşviqatını yoq ete, işaretlerni yañartıp, qarşılıq areketi cebesiniñ maneviy ceetini pekite. Er bir yañı areket belli olğan şeyniñ tasdıqlanması içün bir ses ola: Qırım — Ukrainadır.
• “Zla Mavka” (“Açuvlı Mavka”) qadınlar areketi işğalcilerniñ basqı hronikasını yazmağa devam ete. İştirakçiler er kün repressiyalar, içtimaiy baqışlar, qorqu ve qırımlılarnıñ ümütlerini qayd etip, körünmegen cebeni aydınlata. Aynı zamanda, olar eñ beklenilmegen yerlerde narazılıq aktsiyalarınıñ levhalarını, graffiti ve şiarlarını asmağa devam eteler. Olarnıñ areketleri bir çağıruv ve işaret manasını taşıy: nezaret qaranlığında bile itibar içün küreş devam ete.
• “Krımski boyovi çaykı” (“Qırımnıñ cenkâver çağalaları”) areketiniñ faalleri hainlerni, işbirlikçilerni ve rusiye arbiy cinayetçilerini birer-birer taqip ete. Olar usuliy şekilde deliller bazasını toplay, adlarnı, şartlarnı, areketlerni qayd eteler, delillerni toplaylar ve repressiya mehanizmlerini ögreneler. Olarnıñ maruzaları cinayetlerni qayd etmekten ğayrı, yarımadada vatandaşlıq tirenüviniñ yañı usullarını aydınlatmaqta. Bu, adalet ve hatıra içün yapılğan intellektual bir qarşılıqtır.

2025 senesi mayısnıñ 27-ne qadar rusiye işğalci memuriyeti eñ az 222 insannı qanunsız alda tuta, olardan 133 – tamır qırımtatar halqınıñ temsilcisidir. Olarnı “terrorizm”, “ekstremizm”, “devlet hainligi” ve diger uydurılğan qabaatlavlarnen qabaatlaylar. Bularnıñ episi ealini qorquzmaq, vatandaş serbestligini yoq etmek ve qırımtatar kimligini yoq etmek içün yapılğan repressiv kampaniyası çerçivesinde kerçekleştirile. Basqı, işkence ve izolâtsiyağa baqmadan, ukrain siyasiy mabüsleri apishanelerde bile qarşılıq köstere, ve bu areketler azatlıqqa qaviy istekleriniñ sarsılmaz delili ola. Bunı tasdiqlağan soñki misaller:

• İşğalciler 2025 senesi fevral ayından başlap, Kezlev rayonunıñ Aqmeçit köyünden acele yardım ekimi Tamara Çernuhanı “devlet hainliginde” sahte qabaatlavlarnen qanunsız şekilde tevqif etmekte. Apiske alınğanından berli oña qarşı bir de bir qabaatlav olmadı, tuvğanlarına ise onı körmege ve er angi malümat almağa yasaqlaylar.
• İşğalci memuriyetniñ quvetçileri Yevpatoriya sakinlerinden 65 yaşındaki Yevgen Nenkonı işğalci ordunıñ areketleri aqqında menfiy fikir bildirgeni içün yaqaladılar. Memuriy protokol tizildi, dava mahkemege yollanıldı.
• İşğalci “prokuraturası” Ukraina Silâlı quvetleriniñ eki sabıq askeri olğan, vaqtınca işğal etilgen Aqyar sakinlerine qarşı uydurılğan cinaiy davalarnıñ qabaatlav aktlarını tasdıqladı.

🤬 Vaqtınca işğal etilgen Qırımda işğalge qarşılıqnıñ artması Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.3 maddesine istinaden “rusiye federatsiyası silâlı quvetleriniñ itibardan tüşürilmesi” maddesi boyunca memuriy taqiplerniñ artmasında aks etile. 2025 senesi mayısnıñ 13-ne qadar mahkemeler ve işğalci memuriyetniñ diger organlarında 1350 böyle dava kelgeni qayd etildi. 1209 davada memuriy cezalar, esasen para cezaları ya da diger davalarğa qoşulıp umumiy tedbir alınması aqqında qarar çıqarıldı; 38 dava ala daa baqıla. Cınısqa köre qadınlarğa qarşı 591 (49%), erkeklerge qarşı ise 617 (51%) qarar çıqarıldı.🤬

Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda qalıp, Ukrainağa sadıq olğan, qarşılıq köstergen, aqiqatnı aytqan ve qorqmağan er keske teren minnetdarlığımıznı bildiremiz. Tevqif etüv, tintüv, işkence ve bütünley nezaret telükesi altında bulunğan bu insanlar işğalniñ – razılıq degil de, küçnen yapılğan mecburiy kerçek olğanını hatırlatalar. Qırım tek halqara uquqqa köre degil, yarımada sakinleriniñ iradesine köre de Ukrainanıñ bir parçası oldı, ola ve olacaq. Ukrain sözünden yasaq etilgen bayraqqa ya da neşirge qadar er bir qarşılıq kösterüvi – azat etilüvge taba adımdır. Sessiz qalmağan er keske sayğımız soñsuz. Ukrainağa şan-şeref!