https://youtu.be/4Ly5sxEEoPAUkrainanıñ cenk vaziyetten turğun barışıqqa keçmesi maqsadınen keçici devirde adliye meselelerine bağışlanğan üçünci vebinarda halqara gumanitar uquqnı (ileride – HGU) qullanuv meselesi, silâlı dava qavramı ve böyle davalarnıñ çeşitleri muzakere etildi.
Anton Korınevıç halqara silâlı dava ile halqara olmağan silâlı dava arasındaki farqnı añlattı, (”gibrid”, ”haber”, ”iqtisadiy” cenkler kibi) zemaneviy dava çeşitlerini HGU ceetinden tarif etti, Qırımda ve Donbasta olıp keçken vaqialarğa HGU noqta-i nazarından qıymet kesti.
Diger adları silâlı davalar uquqı, cenk uquqı olğan halqara gumanitar uquq (HGU) tek silâlı dava vaziyetlerinde işletile. Bu cenk qurbanlarınıñ qorçalanmasını teminlegen ve cenkni alıp baruv vastalarını ve usullarını sıñırlağan halqara-uquqiy şart ve qaidelerniñ cıyımıdır.
Silâlı davanıñ bügünde-bügün eñ esas tarifi 1995 senesi ekim (oktâbr) ayı 2 künü Duşko Tadiç davası boyunca sabıq Yuqoslaviya içün teşkil etilgen Halqara cinaiy tribunalnıñ Temyiz odası qabul etken qararnıñ 70 maddesinde yer alğandır:
”…Devletler arasında, ya da ükümetke boysunğan küçler ile teşkil olunğan silâlı birlikler arasında, ya da bir Devlet içinde böyle gruppalar arasında silâlı küç işletilse, silâlı dava yüz berdi, dep sayamız. Halqara gumanitar uquq işbu silâlı davalar başlanğanınen işletilmege başlay ve cenk areketleri bitmesinen beraber toqtamayıp, barışıq tiklenmesine qadar, ya da içki dava vaziyetinde dava barışıq yolunen bitmesine qadar işletilmege devam ete. İşbu vaqıtqace öz-ara cenk vaziyetinde bulunğan Devletlerniñ bütün topraqlarında, ya da içki dava vaziyetinde bir tarafnıñ nezareti altında bulunğan topraqlarda muarebe areketleri yüz bermese de, halqara gumanitar uquq üküm sürmege devam ete”.
Al-azırda 6 yıldan ziyade halqara gumanitar uquq silâlı Rusiye tecavüziniñ qurbanları olğan millionlarnen Ukraina vatandaşları içün aktuallik qazandı, onıñ içün HGU nasıl işletilgenini añlamaq kerekmiz. Silâlı davanı tasnif etüvge ayrıca emiyet berile.
”Donbasta halqara silâlı dava yüz bermekte. Çünki Donbasta bu vaqialar başlanğanda sözde ”LNR/DNR” silâlı teşkilâtlar Rusiye Federatsiyasınıñ umumiy nezareti altında buluna ediler. Ve bügünde-bügün Halqara cinaiy mahkeme Prorurorınıñ Ofisi, Donbasta 2014 senesi çiçek (aprel) ayı 30 küni halqara olmağan silâlı dava yüz berdi, 2014 senesi oraq (iyül) ayı 14 kününden başlap ise, oña halqara silâlı dava qoşuldı dep, ekili tasnif aqqında hulâsa çıqardı”, – dep qayd etti lektsiyası esnasında Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç.
Tasnif ”cenk uquqı” ne vaqıttan berli qullanmağa başlağanını belgiley. Bundan ğayrı o, HGU-nıñ muayyen şartlarını belgiley, çünki şartlarnıñ kölemi silâlı dava halqara olıp-olmağanınen bağlıdır.
”İşğal etüv – bu daima halqara silâlı davadır, çünki işğalci vazifesini yalıñız halqara uquqnıñ egemen subyekti, yani devlet becere bile. 1949 senesi qabul etilgen Jeneva Konventsiyaları içün umumiy 2 maddege binaen, işğalge qarşı silâlı qarşılıq kösterilmese bile, Konventsiyalar aynı vaqıtta Yüksek Añlaşma Tarafınıñ topraqları qısmen, ya da tamamınen işğal etilgen vaziyette de işletile. Onıñ içün Qırımdaki vaziyet, bu 100% işğaldir. Bu meselede başqa nazar noqtasından baqmaq mümkün degil”, – dep qayd etti Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç.
Anton Korınevıçnıñ ”Halqara gumanitar uquq. Silâlı davalar” mevzusında vebinar içün prezentatsiyanı MINDAN yüklemek mümkün.
Vebinarlarnı İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki birligi ve Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi beraberlikte azırladılar.
Qoşma malümat: Ukraina topraqlarında silâlı dava aqibetlerini aşuv şaraitlerinde insanlarnı qorçalamaq maqsadınen Ukraina Prezidenti yanında Uquqiy islâat meseleleri boyunca Komissiyasınıñ vaqtınça işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca iş gruppası tarafından al-azırda Keçici devirde adliyeniñ milliy şekili azırlanmaqtadır.