Qırımtatar Milliy Meclis reis muavini

Ahtem Çiygoznıñ taqip etilmesi

Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ cinaiy işi boyunca iyül ayında olıp keçken sözde ”mahkeme” toplaşuvlarında imayeciler yazılı delillerini ketirmege devam etti, mahkeme-tıbbiy taqiqatlar keçirildi. Şaat Eskender Suleymanov sorğuğa çekildi. Bir qaç avuştıruvdan soñ, mahkeme toplaşuvlarında niayet ”Qırım cumhuriyeti devlet şurasınıñ halq mebusı” Lentun Bezaziyev ve ”Qırım cumhuriyeti devlet şurasınıñ reisi” Vladimir Konstantinov şaat olaraq sözge çıqtılar. Konstantinov aytqanlarına köre, o, miting künü Ahtem Çiygoznı Yuqarı Şuranıñ yanında körmegen, amma Yuqarı Şuranıñ nevbetten tış sessiyasınıñ lâğu etilmesini talap etip, ruhsetsiz miting teşkil etken Yuqarı Şuranıñ halq mebusı Refat Çubarov ile subetleşken eken. Lentun Bezaziyevniñ aytqanlarına köre de, onıñ fikirince, Ahtem Çiygoznıñ miting teşkil etilüvinen alâqası yoq edi.

İyül 18 künü “Qırım cumhuriyetiniñ yuqarı mahkemesinde” imayeci taraf dörtünci kere fevral 25 künü Meclisniñ toplaşuvında ve 26 fevral vaqialarında doğrudan-doğru iştirak etken Qırım müftisi Emirali Ablayevnıñ sorğuğa çekilmesini talap etti, amma, beklenilgeni kibi, “mahkeme” bu talapqa esas yoq dep red etti. Bundan ğayrı, sözde mahkeme Ahtem Çiygoznıñ işi ile bağlı olğan vesiqalarğa “mahkemege özü de kelebile“ dep Meclis reisi Refat Çubarovnen keçirilgen 2 sorğu protokollarını qoşmağa red etti.

İyülniñ 25, 26 ve 27 künleri “Qırım cumhuriyetiniñ yuqarı mahkemesinde” Ahtem Çiygoz sorğuğa çekildi. İyül 26 künü keçirilgen ekinci sorğu vaqıtında Ahtem Çiygoz, 2014 senesi miting teşkil etilüvinen oğraşmağanını bildirdi. İyül 27 künü keçirilgen soñki sorğu vaqıtında Meclis reisiniñ muavini, qaabatlav tarafınıñ şaatı Eyvaz Umerov oña qarşı iftira aytqanını beyan etti. Çiygoznıñ aytqanlarına köre, Eyvaz Umerov qabaatlav tarafınıñ yekâne belli olğan şaatı, çünki başqaları ise gizlenmekte. Ve Eyvaz Umerov Qırımtatar Milliy Mecliske ve şahsen Çiygozğa ikrah ete. Çiygoznıñ imayecisi Nikolay Polozov aytqanlarına köre, bundan soñ dava esnasında eki taraf arasında munaqaşalar keçirilmeli. İmayeci taraf mahkeme ükümi augustnıñ soñuna ya da sentyabrniñ başına qadar çıqarılacağını tahmin ete.

Qırımtatar Milliy Meclis reisi muavini

İlmi Umerovnıñ taqip etilmesi

İyül 5 künü “Simferopol rayon mahkemesinde“ İlmi Umerovnıñ işi boyunca nevbetteki oturış keçirildi, onıñ esnasında qaabatlav vesiqaları ilân etildi.

İyül 12 künü Kremlge tabiy olğan “mahkeme“ İlmi Umerovnıñ “ATR“ telekanalında mart 19 künü 2016 senesi olıp keçken çıqısınıñ videosını baqıp çıqtı. Baqıp çıquvda, ”savcılıqnıñ’’ talabına binaen, Umerovnıñ çıqışını tercime etken terciman Saledinov da iştirak etti. Qabaatlav onıñ tercimesi esasında qurula. Sinhron tercimesini yapar eken, Saledinov ‘‘mahkemege’’ qırımtatar tilini zayıf bilgenini açıq-aydın kösterdi.

İyül 19 künü terciman Hubedin Saledinov şaat olaraq sorğuğa çekildi. O, Federal Havfsızlıq Hızmetine bir qaç kere çağırılıp, er sefer tercimeniñ yañı metinini, yani 30 saifeniñ episini oqumayıp imzalağanını itiraf etti. Bunıñ içün ‘‘mahkeme’’, zıddiyetlerni soraştırıp bilmek içün, taqiqatçı İgor Skrıpkanı şaat olaraq davet etmege qarar çıqardı. İyül 26 künü ‘‘mahkeme oturışında’’ imaye tarafı ‘‘FHH taqiqatçısı’’ İgor Skrıpkanı sorğuğa çekti. Skrıpkanıñ şaatlığı qırımtatar tilinden terciman Saledinovnıñ şaatlığına zıt keldi. İgor Skrıpka tercimannı iftirada qabaatladı.

Qırımtatar halqı Kefe regional Meclisiniñ

azası Suleyman Kadırovnıñ taqip etilmesi

İyül 7 künü ‘‘Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca İdareniñ Simferopol bölüginde’’ aşırıcılıqta qabaatlanğan qırımtatar faali, regional meclisniñ azası Suleyman Kadırovnı sorğuğa çektiler. ‘‘Taqiqatçınıñ’’ sualleri Kadırov Qırımtatar halqı Kefe regional Meclisiniñ azası olğanınen bağlı edi. Sorğu devamında Kadırovnı Mecliste azalığı aqqında sorğuladılar, amma bu suallerniñ ‘‘cinaiy işniñ’’ materiallarınen alâqası yoq edi. Sorğu devamında advokat ‘‘anketa malümatları’’ bölüginde Kadırovnıñ ukrain vatandaşlığını qayd etmege talap etti. Advokat Emil Kubedinov haber etkenine köre, ‘‘taqiqatçı’’ Parşutin bu talapnı kesen-kes red etti. Al-azırda ‘‘taqiqatçı’’ yalıñız, imayeniñ talabına binaen, lingvistik ve psihologik-lingvistik sınavlarınıñ kopiyalarını bermege razı oldı.

Dünya qırımtatar kongressi İcra şurasınıñ azası

Ervin İbragimovnıñ ğayıp olması

Ervin İbragimovnıñ işi boyunca, işğal etilgen Qırımdaki Rusiye ‘‘taqiqatı’’ Qırım yarımadasında 2016 senesi ğayıp olğan Dünya qırımtatar kongressi İcra şurası azasınıñ qorantasınen ‘‘qatnaşmağa’’ istemey. Soñki vaqıtta ‘‘taqiqatçı’’ İbragimovnıñ babası yapqan telefon çağrılarına bile cevap bermey qaldı. İşniñ qıyınlığı şunda ki, Ervin İbragimovnı kim ve nasıl hırsızlağanı aqqında malümatlar toplandı, amma taqiqat yerinden qıbırdamay, çünki ‘‘taqiqatçılar’’ bunı istemey. Faalciler İbragimovnıñ ğayıp olması aqqında BMT İnsan aq-uquqları boyunca Şurasınıñ zorbalıqnen ğayıp olğanlar boyunca iş gruppası körüşüvinde ikâye etmeğe isteyler. Bundan da ğayrı, ‘‘KrımSOS’’ cemaat teşebbüsi İnsan aqları boyunca Avropa Mahkemesinde Ervin İbragimovnıñ ğayıp olması boyunca dava açmağa niyetlene.

Qırım jurnalisti Mıkola Semenanıñ taqip etilmesi

İyül 7 künü Kremlge boysunğan ‘‘Aqmescit şeeri Demiryol rayon mahkemesinde’’ qırım gazetecisi Mıkola Semenanıñ işi boyunca nevbetteki ‘‘oturış’’ olıp keçti. ‘‘Mahkeme’’ şaatlarnı – jurnalistniñ maqaleleri boyunca ekspertizalarnıñ müellifleri olğan ‘’Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca İdareniñ’’ hadimi Olğa İvanova ve ‘‘Trans-inter’’ tercimanlıq bürosınıñ müdiri Vahtang Karamanânnı diñledi. ‘‘Ekspert” İvanova aytqanlarına köre, ”ekspertizanıñ teoretik qısımı bütünley FHH-nıñ metodik tevsiyelerinden alındı’’, olarnıñ içinde ise hatalar bulunmaqta. Mıkola Semenanıñ metinlerinde ‘‘Rusiyeniñ territorial bütünligini bozmaq çağıruvları’’ tapqan ‘‘ekspert’’ öz neticelerini sorğu devamında tasdıqlap olamadı ve çağıruvlarnı ‘‘doğrudan-doğru olmağan’’ kibi adlandırdı.

Advokat Oleksandr Popkov aytqanlarına köre, Vahtang Karamanân asılında ‘‘taqiqat’’ tarafından onıñ şirketinde sımarlanğan tercimeler uquqiy ceetten keçersiz olğanını tasdıqladı. Malümatlarnıñ arasında ‘‘mahkemeniñ’’ ruhseti olmadan jurnalistniñ taqip etilüviniñ neticeleri nasıl peyda olğanını añlatıp olamağan ‘‘FHH hadimi’’ İlya Homenkonı qapalı oturış devamında sorguğa çekilmesi aqqında imayeniñ talabını da ‘‘mahkeme’’ red etti.

İyül 18 künü ‘‘mahkeme’’ işniñ malümatlarına BMT Baş Assambleyasınıñ işğal olunğan Qırımda insan aq-uquqları boyunca 2016 senesi dekabr ayında qabul etilgen rezolütsiyasından jurnalistlerniñ aq-uquqları aqqında maddesini qoştı. Bundan da ğayrı, ‘‘mahkeme oturışında’’ imaye tarafınıñ ekspertleri ve şaatları ‘’Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca İdaresi’’ yapqan lingvistik ekspertizanıñ neticelerine qarşı çıqtılar. Bu cümleden, lingvist Olena Novojılova aytqanlarına köre, ‘‘FHH eksperti’’ lingvistika saasında ihtisaslı degil, Semena yazğan maqalede ise Rusiyeniñ territorial bütünligini bozmaq çağıruvları yoq. ‘‘Mahkeme’’ imayeci taraftan mutehassıslarnıñ hulâsalarını qabul etti ve işniñ malumatlarına qoştı. Bundan soñ ‘‘mahkeme’’ Tatarstan Cumhuriyeti cinaiy-icraci sistemada psihologik hızmetiniñ sabıq müdiri, psiholog Volodımır Rubaşnıynı sorğuğa çekti.

O Mıkola Semenanıñ şahsiyetini tasvir etti ve ‘‘mahkemege’’ Semenada cinayetçilerge has çizgilerniñ bulunmağanını, o Rusiyege qarşı duşmanlıq beslemegenini ve yalıñız özüni ifade ve beyan etmek istegenini anlattı.

Sözde ‘‘ukrain diversantlarnıñ’’ takip etilmesi

İyün ayının başında Rusiyege boysunğan ‘‘Aqyar şeer mahkemesi’’ sözde ‘‘ukrain diversantlarına’’ birinci üküm çıqardı, amma bunıñ aqqında daa soñ belli oldı. Rusiye matbuat vastalarında ‘‘Ukrain istihbaratınıñ casusı’’ olaraq adlandırılğan Volodımır Prisiçke neticede Rusiye Cinaiy Kodeksi 228 maddesiniñ 2 qısımı (uyuştırıcı vastalarnıñ qanunsız alda satın aluv, taşıma, qoruma, işlep çıqaruv ve qayta işlev) boyunca üküm çıqarıldı. Onı 3 yılğa azatlıqtan marum ettiler. Prisiç ‘‘mahkemede’’ aytqanlarına köre, uyuştırıcı malzemelerni oña haberi olmadan tıqtılar ve tanıma protokolnı casuslıqta qabaatlavdan qurtarılmaq içün imzalamağa mecbur ettiler.

Ekinci ükümni Aqmescit şeeri ‘‘Kiyev rayon mahkemesi’’ yaqalanğan Oleksiy Stogniyge iyül 17 künü çıqardı. Ukrainalını 3,5 yılğa azatlıqtan marum ettiler. Em de ‘‘üküm’’ ‘‘casuslıq ya da diversion faaliyetinen’’ bağlı degil. Stogniyge Rusiye Cinaiy Kodeksi 222 maddesiniñ 1 qısımı (silânı, ya da onıñ esas qısımlarını, mühimmatnı qanunsız alda satın aluv, keçirüv, tutuv, satuv, ya da taşıma) ve RCK 223 maddesiniñ 1 qısımı (ateşli silânı ve mühimmatnı işlev ya da tamir etüv).

İyül 4 künü Aqmescit şeeri ‘‘Kiyev rayon mahkemesi’’ Ukraina vatandaşları Volodımır Dudka, Dmitro Ştiblikov ve Oleksiy Bessarabovnıñ apis müddetini daa eki ayğa, yani sentyabr 8-ne qadar uzattı. Qırım sakinlerine azatlıqtan marum etüv şekilinde  toqtatuv tedbirni uzatqan yañı ‘‘ükümni’’ ‘‘mahkemeci’’ Oleksiy Tihopoy çıqardı.

İyül 11 künü Andiy Zahtiy ve Dmıtro Ştiblikov ‘‘taqiqat ile mahkemeden evel añlaşmasını’’ imzalap, öz qabaatlarını tanıdılar. ‘‘Añlaşmanıñ şartına binaen, imayecilerden red ettiler, onıñ içün advokatlar ceryannıñ ketişatı aqqında endi malümat berip olamazlar. Böyleliknen, Zahtiy ve Ştiblikov Rusiye ‘‘taqiqatınıñ’’ nazar noqtasını tasdıqlap, ‘‘ukrain istihbaratı yarımadada bir sıra patlavlar azırlağanı’’ aqqında şaatlıq ettiler.

Qalğan yaqalanğanlar ‘‘taqiqat’’ ile añlaşmaqnı red etip, özlerini müdafaa etmege devam eteler. Kimerlerge ‘‘SİZO’’-da çekilmez şarayitler yaratıp, olarnı işbirlikke zorlamağa tırışalar. İyülniñ başında daa bir ukrainalı ‘‘diversantı’’ ilân etilgen Yevgen Panovnıñ advokatı, müşterisine psihologik basqı yapıp, onı işbirlikke zorlağanlarını beyan etti. Advokat aynı vaqıtta qayd etkenine köre, Zahteyniñ öz qabaatını tanığanı Yevgen Panovnıñ vaziyetine tesir etmez.

İyül 17 künü Andriy Zahteyni ‘‘Rusiye vatandaşlığından marum ettiler’’. Menbanıñ malümatına binaen, bu Zahteyge qarşı yañı qabaatlavlar çıqarılğanınen bağlı. İlk malümatqa binaen, Ukraina vatandaşını silâ saqlamasında ve sahte vesiqa yapmasında qabaatlaycaqlar.

Cemaat faalcisi Bilâl Adılovnıñ taqip etilmesi

İyül 10 künü Aqmescit şeeri ‘‘Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi’’ Mihaylo Bilousov qırımtatar faalcisi Bilâl Adılovğa 10 biñ ruble para cezası kesti. Onı ‘‘OMON’’ adlı mahsus militsiya bölügi hadimleriniñ balalarını qorqutmasında qabaatlaylar. Adılovnı 200 biñ rublege qadar para cezasını, 5 yılğa qadar mecburiy iş, ya da koloniyada yaşav kibi cezalarnı közde tutqan RCK 318 maddesiniñ 1-ci qısımı (akimiyet vekilleriniñ soy-sopunı zorbalıqnen qorqutuv) boyunca qabaatladılar. ‘‘Savcı’’ onıñ içün 15 biñ rüble miqdarında para cezasını talap etti.

Diñlevler bir oturış şekilinde keçti. İş açıq şekilde baqıldı. Vatandaşını qoltutmağa 20-ge yaqın adam keldi. Bundan da ğayrı, mahkemege ‘‘zarar körgen’’ politsiya hadimlerinden biri keldi. İşğalci akimiyetniñ basqısı altında Adılov öz qabaatını tanıdı. İşniñ baqılmasından evel imayeci Semedlyaev, işni taraflarnıñ öz-ara añlaşqanları sebebinden qapatmaq, qabaatını tanığanı içün taqip etilmesini toqtatmaq ve para cezası şekilinde ükümni çıqarmaq tekliflerninen 3 ariza taqdim etti. Arizararnıñ episi red etildi. Üçüncisine ‘‘savcı’’ qarşı çıqtı. Amma neticede savcınıñ özü Adılovğa para cezasını kesmeğe teklif etti. İmayeci işniñ neticelerinen memnün olğanını qayd etti. Temyiz etmeğe niyetleri yoq. Aynı vaqıtta Semedlyaev qayd etkenine köre, ‘‘savcılıq’’ ya da ‘‘zarar körgen’’ OMON hadimleri ükümni temyiz etmege istey bilir.

Cemaat faalcisi Volodımır Baluhnıñ taqip etilmesi

Qanunsız alda silâ saqlağanında qabaatlanğan Volodımır Baluhnıñ işi boyunca işğal olunğan Qırımnıñ ‘‘Aqşeyh rayon mahkemesi’’ bir sıra sınavlardan soñ iyül 20 künü ‘‘mahkeme ceryanını’’ devam etti. Şaat olaraq çağırılğan ’’Rusiye Federal Havfsızlıq Hızmetiniñ Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca İdaresiniñ’’ hadimleri oturışqa kene de kelmediler.

İyül 24 künü ukrain faalcisi Baluhnıñ ‘‘işi’’ boyunca oturış onıñ imayecisi Dmitro Dzindzya olmadan olıp keçti. Baluh buña qarşı öz narazlığını bildirdi, amma ‘’mahkeme’’ imaye aqqınıñ bozulğanını körmemezlikke urdı.

İyül 27 künü olıp keçken ‘’mahkeme oturışı’’ vaqıtında Baluh yaramadı. Аcele yardım hızmeti çağırıldı, amma ‘’mahkemeci’’ oturışnı devam etmege istedi. Acele yardımnıñ ekimleri Baluhqa ine sançıp, ‘’oturışqa’’ qayta bilecegi aqqında malümat kâğıdını berdiler.

Kinorejissör Oleg Sentsov ve cemaat faalcisi

Oleksand Kolçenkonıñ taqip etilmesi

İyün 14 künü Qırımtatar Milliy Meclis reis muavini İlmi Umerov rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lyudmilanı ziyaret etti. Körüşüvden soñ o, qadın oğlunen körüşmege ümüt etkenini bildirldi. Umerov ve aq-uquq qorçalayıcısı Oleksandr Podrabinek koloniya memuriyeti ruhset berse, Yakutiyadaki oğluna çoqtan beklenilgen seyahatını teşkil etmeğe vade ettiler.

Advokat Svitlana Sidokinanıñ malümatına köre, qanunsız alda üküm etilgen Ukraina vatandaşlarını iyül 19 künü Rusiye qanunlarına kirsetilgen vatandaşlıq aqqında deñişmeler esasında Ukrainağa qaytara bileler.

Bağçasarayda ‘’Hizb ut-Tahrir’’ diniy teşkilâtınıñ taqip etilmesi

İyül 7 künü Kremlge boysunğan ‘’Qırım Cumhuriyeti Yuqarı Mahkemesi’’ Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseyitov ve Enver Mamutov Ukraina vatandaşlarına sentyabr 12 kününe qadar apis müddetini uzattı. Oturış ve ‘’mahkeme qararınıñ’’ beyan etilüvi qapalı şekilde keçti. Bağçasaraylı mahkümlerge 30-dan ziyade vatandaş qol tutmağa keldi.

İyül 19 künü yuqarıda qayd etilgen ‘’mahkeme’’ Enver Mamutovnıñ ve Remzi Memetovnıñ apis müddetleri uzatılması boyunca temyizlerini red etti. Bunıñ aqqında advokatlar Emil Kurbedinov ve Sergiy Legostov bildirdiler.

İyül 20 künü ‘’mahkeme’’ Ukraina vatandaşları Zevri Abseyitov ve Rustem Abiltarovnıñ temyizlerini de red etti ve olarnı apishanede qaldırdı. Mahkeme qapalı şekilde olıp keçkeni içün, mahkümler oturışnı terk etmege istedi, amma ömür arqadaşlarına ruhset berilgenden soñ, mahkeme salonında bulunmağa devam ettiler.

Aqyarda ‘’Hizb ut-Tahrir’’ diniy teşkilâtınıñ taqip etilmesi

İyül 27 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurasında Ukraina vatandaşı Ruslan Zeytullayevniñ temyizini baqıp, onıñ apis müddetini 12 yıldan 15 yılğa qadar uzattılar. Zeytullayev soñki sözüni ayttı. Oña qarşı çıqarılğan qabaatlavnı esassız dep adlandırdı ve üçünci müddetsiz açlıqnı ilân etti. Bundan da ğayrı, Zeytullayev Ukraina konsulı ve Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aq-uquqları boyunca vekâletli vekili Valeriya Lutkovskaya ile körüşmege imkan berilmesini talap etti. Rostov SIZO-sına Rusiye aq-uquq qorçalayıcılarnı, Ukraina Baş konsullığınıñ vekilini ve onı ziyaret etmege istegen jurnalistlerni kirsetmege talap etti.